قرار گرفته . گرداگرد شهر ، ديوارى از سنگهاى زيبا و پرضخامت و مكعب شكل قرار داشته است . در ايام گذشته ، بيشتر ساكنان آن شهرنشين بوده‌اند ؛ ولى از هنگام فتح آن در دوران اسلامى انحطاط بدان راه يافته است ، بويژه زمانى كه اعراب بدانجا آمدند و باروهاى آن را ويران كردند . از آن شهر جز چند خانه مسكونى چيزى باقى نمانده بود ، ولى اكنون ( زمان لئون ) موقعيت آن بهتر شده و پيوسته رو به ( آبادى ) و استوارى است . « 1 » قسطنطينه ، يا قسنطينه ، نام رومى آن كيرتا « 2 » و شهر كرسى ولايتى بوده است به همين نام . اين شهر در شمال شرقى الجزاير و از مراكز مهم تجارت غلات و تهيه پارچه و كالاهاى چرمى است . بيش از دو سوم جمعيت آن مسلمان است و خرابه‌هايى از استحكامات عهد روميان دارد . قسنطينه را كارتاژيها تأسيس كردند . اين شهر پايتخت بلاد نوميديا و پس از مدتى از مراكز مهم حمل و بارگيرى غلات روميان شد ؛ ولى در جنگى كه در 311 م درگرفت ويران شد . قسطنطين اول ، امپراتور بيزانس ، آن را از نو بنا كرد [ 313 م ] و شهر جديد به نام او ، قسنطينه ناميده شد . قسنطينه احتمالا در اواخر قرن اول هجرى / هفتم ميلادى به اشغال مسلمانان درآمد و جزو افريقيه شد . در قرن دهم هجرى / شانزدهم ميلادى ، در زمان حكومت تركهاى عثمانى ، كرسى ايالت شد . در 1837 م به دست فرانسويان افتاد و به صورت شهرى امروزى درآمد . در 1958 م ژنرال دو گل در اين شهر برنامه‌اى براى عمران الجزاير اعلام كرد كه به « برنامهء قسنطينه » شهرت يافت . « 3 » هنگام ورود عبيد الله مهدى به مغرب ، زيادة الله سوم به عامل خود در طرابلس نوشت كه او را دستگير كند ؛ ولى عبيد الله مهدى به قسنطينه رفته بود و از اين روى بر او دست نيافتند . در 295 ق / 907 - 908 م ابو عبد الله شيعى بار ديگر با سپاه خود عزم قسنطينه كرد و آنجا را در محاصره گرفت و به صلح و امان بگشود . « 4 » در 333 ق / 944 - 945 م ابو يزيد خارجى به قبيلهء بنى واسى بربر از زنّاته كه در حوالى قسنطينه بودند ،

--> ( 1 ) . وصف افريقيا ؛ ج 2 ، ص 52 - 53 . ( 2 ) . Kirta ( 3 ) . دايرة المعارف فارسى ؛ ج 2 ، ص 2051 . ( 4 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 47 - 48 .