از فتح تونس ، پادگانى در مهديه مستقر كرد . بعدها ، به امر او برج و بارو و استحكامات مهديه ويران شد ؛ ولى پس از استيلاى مجدد مسلمانان بر شهر ، ويرانيهاى آن نيز ترميم شد . « 1 » سوسه « 2 » يا سوس « 3 » شهر و بندر باستانى هادرومنتوم « 4 » در شمال كشور تونس ، در ساحل درياى مديترانه واقع است ، اين شهر در قرن نهم ق . م به وسيله فنيقيها بنا شد ؛ ولى واندالها ويرانش كردند . بعدها ، يوستى نيانوس اول ، امپراتور روم ، بار ديگر آن را بنا كرد . « 5 » يعقوبى مىنويسد : از قيروان تا سوسه كه بر ساحل درياى شور است ، يك منزل راه است و آنجا كارخانه‌اى است كه در آن كشتى ساخته مىشود و مردم سوسه مردمى به هم آميخته‌اند . « 6 » اندكى قبل از يعقوبى ، در زمان اغلبيان ، ابراهيم بن احمد اغلبى ، باروى شهر سوسه را بنا نهاد . « 7 » ابو يزيد خارجى در زمان فاطميان ، پس از مرگ القائم بامر الله فاطمى همچنان در كار محاصره سوسه بود و مردم را از اين محاصره ، سخت به زحمت افكنده بود . چون اسماعيل المنصور فاطمى به خلافت رسيد ، نخستين اقدامش آن بود كه از راه دريا براى جنگجويان سوسه مدد فرستاد و خود از پى آنها به سوسه آمد . كشتيها به سوسه رسيدند و مردان جنگى بيرون آمدند و با سپاه سوسه همدست شدند و ابو يزيد را شكست دادند . ابو يزيد گريخت و لشكرگاهش به غارت رفت . « 8 » در 345 ق / 956 - 967 م عبد الرحمان الناصر سپاهى با هفتاد كشتى به سواحل افريقيه فرستاد كه بندر خزر را آتش زده و در سوسه و نواحى طبرقه قتل و تاراج كرده و بازگشتند . « 9 » ابن حوقل در وصف سوسه مىنويسد : اين شهر ميان جزيره و مهديه واقع است . شهرى است سرسبز و نيكو و در دهانهء دريا قرار دارد . ديوارى استوار گرد آن است و آبى روان و گوارا و آبگيرهاى چندى دارد . اطرافش نواحى حاصلخيز و خوبى است . گروهى از مردم آن كشاورزند . شهر ، بندرى با رونق و بازارهاى خوب و مسافرخانه و گرمابه‌هايى

--> ( 1 ) . دايرة المعارف فارسى ؛ ج 3 ، ص 2936 . ( 2 ) . Susa ( 3 ) . Sus ( 4 ) . Hadrumentum ( 5 ) . همان ؛ ج 1 ، ص 1371 . ( 6 ) . البلدان ؛ ص 127 . ( 7 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 287 . ( 8 ) . همان ؛ ج 3 ، ص 60 . ( 9 ) . همان ؛ ج 3 ، ص 64 .