آتش بزنند و شهر او را آباد كنند . چون بار ديگر در حكومت يزيد ، عقبه به ولايت افريقيه منصوب شد ، قيروان را از نو ساخت . « 1 » در 64 ق / 683 - 684 م كسيلة البرنسى ( لمزم ) داخل شهر قيروان شد و آنجا را از مسلمانان گرفت . در 69 ق / 688 - 689 م دهير بن قيس بلوى با سپاه بزرگى به افريقيه آمد ؛ كسيله از قيروان بيرون آمد و ميان دو سپاه جنگى بزرگ درگرفت ؛ تا اينكه سپاه كسيله منهزم و خود او كشته شد . زهير پس از پيروزى به قيروان بازگشت . « 2 » در 74 ق / 693 - 694 م عبد الملك بن مروان ، حسّان بن نعمان غسّانى را با سپاهى گران به افريقيه به جنگ بربرها فرستاد . « 3 » پس از عزل حسّان بن نعمان ، موسى بن نصير از طرف وليد بن عبد الملك به افريقيه آمد و عامل او ، طارق بن زياد ، در قيروان بود . « 4 » بلاذرى از قول محمد بن سعد واقدى نقل مىكند كه : وقتى محمد بن اشعث خزاعى از سوى ابو العباس سفّاح به ولايت افريقيه رسيد ، شهر قيروان و مسجد آن را مرمت كرد . « 5 » در 151 ق / 768 م منصور عباسى ، عمر بن حفص مهلبى ( هزار مرد ) را به حكومت افريقيه گماشت ؛ اما چيزى نگذشت كه يعقوب بن تميم كندى معروف به ابو حاتم به همراهى مردم شهر بر او تاخته ، او را در قيروان محاصره كردند و سرانجام در 153 ق / 770 م كشتند . در 155 ق / 771 - 772 م يزيد بن حاتم به قيروان آمد و مردم را امان داد و تا خلافت هارون الرشيد حكومت آنجا را به دست داشت . « 6 » در 179 ق / 795 - 796 م هارون ، هرثمة بن اعين را به افريقيه فرستاد و او در همان سال به قيروان وارد شد و مردم را امان داد و آرامشان ساخت ؛ ولى رشيد بعد از او ، محمد بن مقاتل عكّى را والى افريقا كرد . در اين هنگام ، تمّام بن تميم تميمى بر او تاخت و او را در قيروان محاصره كرد و مردم قيروان دروازه‌ها را به روى تمّام گشودند و او وارد قيروان شد . اندكى بعد ، رشيد فرمان حكومت افريقيه را براى ابراهيم بن اغلب نوشت . « 7 » ابراهيم ، در نزديك قيروان شهرى بنا كرد و آن را عباسيه ناميد . در اواخر دوران اغلبيان ،

--> ( 1 ) . البيان المغرب ؛ ج 1 ، ص 22 - 24 . ( 2 ) . همان ؛ ج 1 ، ص 32 . ( 3 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 2 ، ص 219 . ( 4 ) . همان ؛ ج 2 ، ص 220 . ( 5 ) . فتوح البلدان ؛ ص 331 . ( 6 ) . تاريخ يعقوبى ؛ ج 2 ، ص 382 - 383 . ( 7 ) . همان ؛ ج 2 ، ص 417 .