منع كرد » . « 1 » نحوهء فتح طرابلس به دست مسلمانان در كتب تاريخى ذكر شده است ؛ گويند چون مسلمانان اطرابلس را محاصره كردند ، ديدند كه قادر به گشودن ديوارهاى آن نيستند ، تا اينكه روزى مردى از قبيلهء مدلج به قصد شكار از اردوگاه بيرون رفت تا اينكه به ساحل دريا رسيد ، در آنجا دريافت كه شهر از سوى دريا ديوار ندارد و دريا تا كنار شهر را فراگرفته است ، پس از جستجو راهى به داخل شهر يافت و از آنجا داخل شد تا به ناحيهء كنيسه رسيد . . . سپس آن مرد خبر را به عمرو عاص گزارش كرد . . . عمرو و سپاهش هم نيز نردبانى را بر يكى از ديوارهاى شهر ديدند از آن بالا رفته و به داخل شهر وارد شدند . . . و آنجا را گشودند . در حدود سال 140 ق / 757 - 758 م در نواحى طرابلس غرب ، عبد الاعلى بن السمع المعافرى كه از خوارج اباضى بود ، از رفتار عاصم بن جميل و از قبيله ورفجومه برآشفت و طرابلس را بگرفت . در 144 ق / 761 - 762 م محمد بن اشعث خزاعى شهر طرابلس را گشود . در 150 ق / 767 م پس از كشته شدن اغلب بن سالم ، مردم مخارق بن غفّار طايى را به امارت برگزيدند . « 2 » در 151 ق / 768 م ، عمر بن حفص ، معروف به هزار مرد ، جنيد بن بشّار اسدى را فرمانرواى طرابلس كرد . در دوران خلافت هارون الرشيد ، در 179 ق / 795 - 796 م هرثمة بن اعين به قيروان رفت و برگرد طرابلس ، از آن سو كه دريا بود ، بارويى برآورد . در 189 ق / 804 - 805 م مردم طرابلس بر ابراهيم بن اغلب ، فرمانرواى افريقيه ، شوريدند و عامل او را از طرابلس بيرون كردند . ابراهيم بن اغلب در 196 ق / 811 - 812 م پسر خود ، عبد الله ، را به طرابلس فرستاد . عبد الله با سپاهى به آنجا رفت و شهر را گشود و بربرها را سركوب كرد ؛ پدرش او را بر كنار كرد و دوباره سفيان بن مضا را به طرابلس فرستاد ، ولى قبيلهء هوارهء بربر كه در طرابلس بودند ، سفيان را از شهر راندند و باروهاى شهر را از نو ساختند . عبد الله دوباره شهر را محاصره كرد كه خبر مرگ پدرش به او رسيد . « 3 » ابن خرداذبه نخستين جغرافيادانى است كه از طرابلس نام برده ، وى مىنويسد : از وادى الرّمل تا طرابلس 24 ميل و از

--> ( 1 ) . فتوح البلدان ؛ ص 325 . ( 2 ) . ر . ك . : تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 270 - 271 . ( 3 ) . همان ؛ ج 3 ، ص 272 و 275 - 278 و مراكشى ، عبد الواحد ؛ المعجب فى تلخيص اخبار المغرب ؛ ص 349 .