حسين قرچانلو
237
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )
قسمت مغرب الاقصى و مغرب الاوسط واقع شده ، افريقيه نامند كه درازاى آن از مشرق شهر بجايه تا پايان سرزمين برقه ، مجاور بلاد مصر ، است . پهناى افريقيه نيز از شمال در ساحل درياى روم تا صحراها و ريگزارهاى داخل افريقاست . خشكى ساحلى دو قسمت مغرب الاقصى و مغرب الاوسط كه روبروى سرزمين اندلس است و از بندرها و پيش بندرهاى آن مىتوان به اندلس رفت ، برّ العدوه خوانده مىشود ؛ اما افريقيه كه روبروى جزيرهء صقلّيه و ارض كبير ( اروپا ) است جزو برّ العدوه نيست . تونس با اينكه از افريقيه است ، مىتوان از آن ، به اندلس رفت ؛ بنابراين از برّ العدوه به شمار مىرود . « 1 » لئون افريقى ، شمال افريقا يا افريقيه را به چهار سرزمين بربر ، نوميديا ، ليبيا و سرزمين سياهان تقسيم كرده است . سرزمين بربر از مشرق كوه مييس آغاز مىشود تا پايان كوههاى اطلس به طول سيصد ميل كه از اسكندريه شروع مىشود . اين سرزمين از شمال از كوه مييس در ساحل مديترانه تا ستونهاى هركول ( جبل الطارق ) امتداد دارد و از غرب از تنگه ( هركول ) تا پايان كوههاى اطلس در طول ساحل اقيانوس محيط ( اطلس ) امتداد دارد . . . و در سمت جنوب به نزديك كوههاى اطلس منتهى مىشود . نوميديا ، نامى است كه يونانيها به آن دادهاند و اعراب آن را سرزمين جريد ( يعنى جايى كه خرما در آن مىرويد ) ناميدهاند . نوميديا از مشرق واحات كه شهرى در صد ميلى سرزمين مصر است آغاز مىشود و از غرب تا نون بر ساحل درياى محيط امتداد دارد و از شمال به دامنههاى كوههاى اطلس جنوبى متصل است . سپس به ريگزار صحراى جنوبى ختم مىشود . اعراب اين نام را بر تمام اين سرزمين به لحاظ فراوانى خرما اطلاق كردهاند . ليبيا ، يونانيان و اعراب بجز بيابان قفر نام ديگرى به آن اطلاق نكردهاند . ليبيا از مشرق شورهزار واحات آغاز مىشود و از غرب به اقيانوس محيط ( اطلس ) محدود مىشود و مجاور آن در شمال سرزمين نوميديا ( سرزمين خرما ) قرار دارد و در جنوب آن
--> ( 1 ) . همان ؛ ص 163 - 164 .