ايوبى تعمير و مرمت شد و خندق اطراف آن حفر گرديد . شهر حلب هفت دروازه با نامهاى ذيل دارد : باب الاربعين ، باب اليهود ( يا باب النصر ) ، باب الجنان ، باب انطاكيه ، باب قنّسرين ، باب العراق و باب السّر . « 1 » اين نامها با آنچه مقدسى نام برده است قدرى اختلاف دارد . سپاهيان مغول در 657 ق . به فرماندهى هلاكوخان بر دمشق و ساير بلاد شام تا غزّه مستولى شدند ؛ سپس قلعهء حلب را گشودند و هلاكو خود به حلب آمد . « 2 » ابو الفداء در نيمهء اول قرن هشتم در وصف حلب مىنويسد : شهرى بزرگ و كهن و بوستانهايش اندك است . قلعه‌اى استوار و بارويى از سنگ دارد و با معرة النعمان 36 ميل فاصله دارد . « 3 » ابن بطوطه كه در قرن هشتم به شام آمده و شهرهاى آن را از نزديك ديده ، در وصف حلب مىنويسد : شهر و مركزى بزرگ و مهم است . . . قلعه‌اى بسيار محكم و بلند دارد كه همهء اجزاى آن از سنگ تراشيده است و آن را قلعه « شهباء » ناميده‌اند ؛ اين قلعه دو بارو دارد و اطرافش خندقى است كه آب در آن مىجوشد ، برجهاى بارو به هم نزديك است ؛ و اطاقهايى شگفت و پنجره‌هايى باز دارد . در اين قلعه زيارتگاهى است كه مردم به زيارت آن مىروند و مىگويند كه معبد ابراهيم خليل ( ع ) است . هنگامى كه غازان خان مغول به حلب حمله كرد ، يك چند قلعهء آن را محاصره كرد ، ولى به تسخير آن موفق نشد . حلب از ممتازترين شهرهاست و در حسن وضع و ترتيب و وسعت بازارها و نظم و سامان قسمتهاى مختلف آن بىمانند است . بازارهاى اين شهر ، سقف چوبى دارد . . . قيصريهء حلب از لحاظ زيبايى و بزرگى بىنظير است و گرداگرد مسجد جامع را فراگرفته است . مسجد جامع حلب از زيباترين مساجد شام به شمار مىرود و در صحن آن بركهء آبى وجود دارد . محوطهء مسجد سنگفرش مسطحى است و منبر مسجد به طرزى عالى و هنرمندانه ساخته و به وسيله عاج و آبنوس مرصع شده است . نزديك مسجد جامع مدرسه‌اى است كه از نظر زيبايى و ساختمان ، با بناى مسجد جامع همانند است ؛ اين مدرسه را يكى از امراى حمدانى ساخته است . در حلب بجز اين مدرسه ، سه مدرسهء ديگر و يك بيمارستان وجود دارد . بيرون شهر حلب اراضى پهناور گسترده‌اى

--> ( 1 ) . همان ؛ ص 285 - 286 . ( 2 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 4 ، ص 552 . ( 3 ) . تقويم البلدان ؛ ص 297 .