حسين قرچانلو
208
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )
ابو الفداء نيز در نيمهء اول قرن هشتم هجرى در وصف بهنسا مىنويسد : خورهاى است كه قسمت وسيعى از صعيد پايين جزو آن است . شهر آن ، داراى بازارهاست و بر كنار درياى يوسف كه همان درياچهء فيّوم است واقع شده و آب شهر و آن ناحيه از همين درياچه است . اين شهر در دامان كوهى در سمت آبادان رود نيل واقع است و يك منزل با نيل فاصله دارد . « 1 » ابن بطوطه نيز كه از صعيد مصر عبور كرده در وصف بهنسا مىنويسد : شهرى است بزرگ با باغهاى فراوان ؛ پارچههاى پشمى در آنجا بافته مىشود . « 2 » مقريزى به طرازبافى در اين شهر اشاره كرده مىنويسد : لباسهاى سلطانى و حرير و لحافهاى بزرگ و ديگر پارچهها را در اينجا مىبافند . قيمت يك دست از اين لباسها برابر 30 مثقال طلا بوده است . « 3 » خورهء فيّوم شهر و ناحيهاى است در مصر عليا ، در مغرب رود نيل . آب شهر و ناحيه از بحر يوسف ( درياچهء فيّوم ) و ترعههاى منشعب از آن است . ناحيهء فيّوم بسيار حاصلخيز و محصولاتش ، غلات ، ميوه ، نيشكر و پنبه است . درياچهء قارون كه همان درياچهء قديمى موئريس « 4 » است در مغرب شهر قرار دارد . آثار و بقاياى باستانى ، باقيمانده از عهد فراعنهء سلسلهء دوازدهم مصر ، در سراسر ناحيهء فيّوم فراوان است . در فيّوم پاپيروسهاى بسيارى به زبان مصرى قديم و عربى از قرن هشتم ميلادى به دست آمده است . اين شهر نيز هنگام ورود اسلام به مصر ، به دست خارجة بن حذافه عدوى فتح شد . « 5 » در قرن سوم هجرى ناحيهاى از نواحى مصر بوده است . « 6 » يعقوبى در وصف اين شهر مىنويسد : در دوران قديم به آن مصر گفته مىشده است . شهرى است باشكوه و پرعمارت ، و گندم معروف مصر از آنجاست و جامههاى خيش « 7 » آنجا بافته مىشود . « 8 » به
--> ( 1 ) . تقويم البلدان ؛ ص 149 . ( 2 ) . سفرنامه ابن بطوطه ؛ ج 1 ، ص 42 . ( 3 ) . خطط مقريزى ؛ ج 1 ، ص 660 . ( 4 ) . Moeris ( 5 ) . فتوح البلدان ؛ ص 313 . ( 6 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 63 و كتاب الخراج ؛ ص 151 . ( 7 ) . نوعى پارچه كتانى يا پارچه بافته شده از پشم و پنبه بوده است ( - فرهنگ نفيسى ؛ ج 2 ، ص 1439 ) . ( 8 ) . البلدان ؛ ص 110 .