اخميم و ديگر شهرهاى صعيد مصر گسيل داشت . « 1 » اخميم در قرن سوم هجرى به همراه محلى به نام دير از نواحى مصر به شمار مىرفته است . « 2 » به نوشتهء يعقوبى : اخميم شهرى در ساحل شرقى رود نيل بوده و گليمهاى كوچك زين‌پوش و چرمهاى اخميمى كار آنجا بوده و دير بوشنووه كه مىگويند دو نفر از حواريون مسيحى در آنجا دفن شده‌اند ، در آنجا قرار دارد . « 3 » اصطخرى مىنويسد : اخميم ، واقع در بيابان و شهرى آبادان با كشاورزى و نخل فراوان است . گويند كه ذو النون مصرى از اخميم بوده است . « 4 » ابن حوقل ، معاصر اصطخرى مىنويسد : بربا كه ساختمان بزرگى است از سنگهاى تراشيده شده و پرنقش و نگار و از آثار پيشينيان است ، در اخميم قرار دارد ؛ اين ساختمان بزرگ قبل از طوفان ساخته شده است . « 5 » صاحب حدود العالم مىنويسد : اشمونين و اخميم و بلنيا سه شهرند بر كران غربى نيل ؛ آبادان و خرم ، با نعمت بسيار . اندرين شهرها درخت آبنوس بسيار است . « 6 » مقدسى ، اخميم را از شهرهاى صعيد دانسته ، مىنويسد : شهرى است پرنخل ، واقع بر كنار يكى از شعبات رود نيل ؛ انگورستان و كشتزارها دارد ؛ اين خوره در بلندترين زمين مصر واقع شده است . « 7 » به نوشتهء ناصر خسرو : اخميم شهرى است انبوه و آبادان و حصارى محكم و استوار دارد و نخل و بوستانهايش بسيار است . « 8 » ادريسى نيز در وصف اخميم مىنويسد : در دو ميلى ساحل شرقى رود نيل « 9 » قرار دارد ، با عمارات ، خرما و نيشكر فراوان . ساختمان بزرگى كه در آن است ( بربا ) ، از ساخته‌هاى هرمس حكيم است . از اين نوع ساختمانها در بيشتر شهرهاى مصر فراوان است ؛ اما « برباى اخميم » محكمترين و زيباترين آنهاست . در اين بنا ، صورت ستارگان و بعضى از تصاوير صنعتها و صنعتگران و نوشته‌هايى از علوم گذشته نقر شده است . « 10 » ابن جبير در وصف اين شهر

--> ( 1 ) . فتوح البلدان ؛ ص 313 . ( 2 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 63 . ( 3 ) . البلدان ؛ ص 111 . ( 4 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 56 و صورة الارض ؛ جزء 1 ، ص 148 . ( 5 ) . صورة الارض ؛ جزء 1 ، ص 148 . ( 6 ) . حدود العالم ؛ ص 177 . ( 7 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 276 و 286 . ( 8 ) . سفرنامه ؛ ص 90 . ( 9 ) . مقدسى قبلا اين شهر را در غرب رود نيل دانسته است . ( 10 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 1 ، ص 125 - 126 .