خارج شدند . « 1 » در 564 ق / 1168 - 1169 م فرنگان دوباره در بلبيس فرود آمدند و آنجا را به زور فتح كردند و مردم را كشتند و شهر را غارت كردند ؛ ولى با آمدن شيركوه به مصر ، فرنگان به ديار خود بازگشتند . « 2 » در 591 ق / 1194 - 1195 م الملك العادل نامه‌اى پنهانى به الملك العزيز ، فرمانرواى مصر ، فرستاد و به او دستور داد كه به بلبيس برود و در مقابل الملك الافضل از آنجا محافظت كند ؛ ولى الملك العادل خود به بلبيس رفت و همزمان با افضل به بلبيس رسيد . « 3 » الملك الافضل در 596 ق / 1199 - 1200 م ، ديوار شهر بلبيس را خراب كرد . « 4 » به نوشتهء ابو الفداء ، بلبيس درختان و نخل فراوان دارد . حكمرانان حوف در آنجا مىنشينند و چون آب نيل افزون شود ، نهرى موسوم به بحر ابن منجا از نيل جدا مىشود و از بلبيس مىگذرد . « 5 » به نوشتهء انصارى دمشقى ، نيل هفت شاخه دارد كه يكى از آنها بلبيس است ؛ « 6 » احتمالا اين همان رودى است كه از شهر بلبيس مىگذشته است . بلبيس در دوران فرمانروايى محمد على پاشا ( 1220 - 1265 ق ) قصبهء ( مركز ) مديريهء شرقى ( استان شرقى ) بود . امروز اين شهر با خطوط ارتباطى به قاهره و بندر اسماعيليه ( كنار آبراه سوئز ) متصل است . « 7 » در قرن سيزدهم هجرى / هفدهم ميلادى شهر زقازيق « 8 » جاى بلبيس را گرفت . فرما شهر و ناحيه‌اى است در شمال شرقى مصر . شهر ، نزديك به ساحل مديترانه قرار داشته است . ابن عبد الحكم از ابن وهب نقل مىكند كه هاجر ، مادر اسماعيل ( ع ) از آبادى فرماى مصر بوده است . « 9 » بلاذرى مىنويسد : عمرو عاص به سال 19 ق به مصر رفت و در عريش منزل كرد و سپس به فرما آمد . در آنجا با جمعى كه آمادهء نبرد بودند

--> ( 1 ) . الكامل فى التاريخ ؛ ج 11 ، ص 299 و تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 110 . ( 2 ) . همان ؛ ج 11 ، ص 336 و همان ؛ ج 4 ، ص 327 - 328 . ( 3 ) . الكامل فى التاريخ ؛ ج 12 ، ص 119 . ( 4 ) . همان ؛ ج 12 ، ص 155 . ( 5 ) . تقويم البلدان ؛ ص 161 . ( 6 ) . نخبة الدهر فى عجايب البر و البحر ؛ ص 171 . ( 7 ) . دايرة المعارف بستانى ؛ ذيل « بلبيس » . ( 8 ) . Zakazik ( 9 ) . فتوح مصر و اخبارها ؛ ص 54 .