خال ) كعبه است و بعضى گفته‌اند كه شام از ريشهء تشاؤم است كه مردم آن را بدشگون دانند . برخى هم گفته‌اند كه چون اين سرزمين از ريگهاى سرخ و سفيد و سياه تشكيل شده به معناى خالهاى سرخ و سفيد و سياه است . « 1 » عده‌اى هم گفته‌اند ، شام را از جهت انتسابش به سام بن نوح ( ع ) ، بدين نام خوانده‌اند و « سام » را به زبان سريانى « شام » خوانند . « 2 » بعضى هم گفته‌اند [ احتمالا آنان كه از مصر قصد مكّه مىكردند ] كه شام در سمت چپ مكّه واقع است . « 3 » مقدسى مىنويسد : سرزمين شام گرانقدر ، پيامبرخيز ، مركز نيكوكاران و خاستگاه فاضلان است . نخستين قبله‌گاه ، جايگاه قيامت و معراج ، سرزمين مقدس با خانقاههاى بىآلايش ، مرزهاى استوار ، كوههاى بلند ، هجرتگاه ابراهيم ( ع ) . . . دريا در سراسر غربش كشيده شده . . . كه سر ديگر آن در كرانهء درياى چين است . . . كانهاى سنگ رخام ، ثروت ، رفاه ، بازرگانان ، فقيهان ، نويسندگان ، هنرمندان و پزشكان شايسته دارد . « 4 » به نوشتهء ابو الفداء ، شام سرزمينى است كه هوايش وباخيز و خانه‌هايش تنگ و زمينش حزن‌آور و مردمش همواره گرفتار طاعونند . يك سوى آن درياست و به همين سبب ، سواحل آن مرطوب و عفن و مه‌آلود و بيمارىزا و فاسد كنندهء غذاهاست و سوى ديگرش بيابانى و خشك و سخت است ؛ آنچنان كه نه در آن گياهى رويد و نه چشمه‌اى جوشد . « 5 » بر اساس نقشه‌هاى جغرافيايى ، شام از شمال به شهرهاى مرزى شام ( واقع در كشور تركيه امروز ) ، از جنوب به ريگزارهاى شبه جزيرهء سينا ( تيه بنى اسرائيل قديم ) ، از مغرب به درياى روم ( مديترانه ) و از مشرق به كناره‌هاى رود فرات و بيابانهاى شمالى عربستان ( نفود شمالى ) محدود است . نخستين جغرافيادانى كه از تقسيمات شام نام برده ابن خرداذبه است كه در وصف خبر مغرب ، از پنج كوره به نامهاى قنّسرين ، « 6 » حمص ، دمشق و نواحى آن ، اردن و

--> ( 1 ) . مقدسى ، ابو عبد الله محمد بن احمد ؛ احسن التقاسيم ؛ ص 152 . ( 2 ) . ابو الفداء ؛ تقويم البلدان ؛ ص 243 و ابن شداد ، ، عزالدين محمد ؛ الاعلاق الخطيره فى ذكر امراء الشام و الجزيره ؛ ج 1 ، ص 17 . ( 3 ) . حموى ، ياقوت ؛ معجم البلدان ؛ ج 3 ، ص 312 و الاعلاق الخطيره ؛ ج 1 ، ص 17 - 18 . ( 4 ) . احسن التقاسيم ؛ ص 151 - 152 . ( 5 ) . تقويم البلدان ؛ ص 243 . ( 6 ) . Qennasrin