حسين قرچانلو
112
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )
حنفى بود . اين مدرسه در مقابل باب شرف الانبياى مسجد واقع است و امروز به باب الملك الفيصل معروف است و يكى از دروازههاى شمالى مسجد اقصى است . بناى دروازهء ياد شده و رواقى كه از آن به طرف مغرب امتداد مىيابد در سال 610 ق و در ايام حكومت الملك المعظّم ابى الغرائم عيسى بن ابى بكر بن ايوب بازسازى شده است . « 1 » آثار و ابنيهء نامبرده در دوران مماليك نيز مورد استفاده بوده است . آثار بازمانده از دوران مماليك خود به دو دورهء مماليك بحرى و مماليك برجى تقسيم مىشود : از مماليك بحرى ( 650 - 784 ق / 1253 - 1383 م ) آثار فراوانى در بيت المقدس و اطراف آن باقى مانده كه به اهم آنها اشاره مىشود . 1 . رباط علاء الدين البصير ؛ اين بنا در جانب شمالى راهى قرار دارد كه از مدخل باب الناظر بيت المقدس در نزديكى ادارات سابق مجلس اعلاى اسلامى بيت المقدس به داخل مسجد اقصى مىروند و در مقابل رباط المنصورى قرار دارد . اين رباط را امير علاء الدين آيدغدى بن عبد اللّه الصالحى النجمى در 666 ق وقف كرده بود . امير علاء الدين از اكابر امرايى بود كه قبل از آمدنش به بيت المقدس ، در ايام الملك الظاهر بيبرس و الملك المنصور قلاوون ، ناظر حرمين شريفين بود . وى در سال 665 ق باب المطهره را كه يكى از دروازههاى غربى مسجد اقصى و در جنوب باب القطانين بود باز كرد و در روزگار او بود كه صحن قبة الصّخره سنگفرش شد . « 2 » 2 . الخانقاه الفخريه كه داخل حصار مسجد اقصى و مجاور مسجد مغربيان قرار داشت و در ورودى آن در كنار دروازهاى بود كه از آن به سوى محلهء مغربيان خارج مىشدند . اين خانقاه را قاضى فخر الدين ابو عبد الله محمد بن فضل الله ، ناظر سپاه اسلامى بيت المقدس ، وقف كرده بود . وى قبطىنژاد و مسلمانى نيكو اعتقاد و از جمله بزرگان والامقام بيت المقدس بود و وقفيات بسيار داشت . وى در نيمهء رجب 732 وفات يافته است . « 3 »
--> ( 1 ) . بيت المقدس ؛ ص 160 - 161 و الانس الجليل بتاريخ القدس و الخليل ؛ ج 2 ، ص 42 . ( 2 ) . الانس الجليل بتاريخ القدس و الخليل ؛ ج 2 ، ص 43 و تاريخ اورشليم ( بيت المقدس ) ؛ ص 161 - 162 . ( 3 ) . همان ؛ ج 2 ، ص 34 و همان ؛ ص 166 - 167 .