بدانم و بعد از آن مساحت كنم . مدتها در آن مسجد مىگشتم و نظاره مىكردم ؛ پس در جانب شمالى آن ، نزديك قبّهء يعقوب ( ع ) ، بر طاقى در سنگ نوشته‌اى ديدم ( با اين عبارت ) كه درازاى اين مسجد هفتصد و چهار ارش و پهناى آن صد و پنجاه و پنج ارش است به گز ملك و گز ملك آن است كه به خراسان آن را گز شايگان گويند . زمين مسجد سنگفرش است و درزهاى آن به ارزير ( سرب ) گرفته‌اند . مسجد در مشرق شهر و بازار است . چون از بازار به مسجد روند ، روى به مشرق باشد . مسجد درگاهى بسيار زيبا به ارتفاع سى گز و پهناى بيست گز دارد . روى آن درگاه و روى دو جناح و ايوان درگاه منقّش به ميناهاى ملوّن است كه در گچ نشانده‌اند و چشم از ديدن آن خيره مىماند . همچنين بر آن درگاه لقب سلطان مصر با مينا نقش شده است . بر سر اين درگاه ، گنبدى بزرگ كه از سنگ ساخته‌اند و دو در كه روى آنها را با برنج دمشقى پوشانده‌اند و گويى طلاست قرار دارد و هر در پانزده گز ارتفاع و هشت گز پهنا دارد و اين دو در را باب داود ( ع ) مىگويند . چون از اين در به داخل مسجد روند ، بر دست راست دو رواق بزرگ است كه هريك بيست و نه ستون مرمر دارد با سر ستونها و نعلها يا قوسهاى جناقى مرخّم ملوّن كه درزهاى آنها با ارزيز ( سرب ) گرفته شده است . بر سر ستونها ، طاقهايى از سنگ بىگل و گچ زده شده ، چنان كه هر طاقى چهار يا پنج سنگ بيشتر نباشد و اين رواقها تا نزديك مقصورهء مسجد كشيده شده است و چون از در مسجد به بيرون روند ، در سمت چپ آن ( در سمت شمال ) رواقى دراز است كه شصت و چهار طاق بر روى ستونهاى مرمرى قرار دارد . بر ديوار اين سمت در ديگرى است كه به آن باب السّقر گويند . در جانب شمالى مسجد ، دو در ديگر است در پهلوى يكديگر كه هريك هفت گز پهنا و دوازده گز ارتفاع دارند و به باب الاسباط معروفند . بر پهناى مسجد رواقى است و بر ديوار آن درى است و به غير از آن در ، دو در ويژهء صوفيان است و آنجا محرابهاى نيكو ساخته و خلقى از متصوّفه هميشه آنجا مجاور باشند و نماز گزارند ، الّا روز آدينه كه به مسجد درآيند تا آواز تكبير به ايشان برسد . در ركن شمالى مسجد ، رواقى نيكوست و قبه‌اى بزرگ و نيكو دارد كه بر آن نوشته شده : « هذا محراب زكريا النبى عليه السلام » و