آنها نقر شده و منبّت‌كارى است ، ساخته شده است . عبد الملك بن مروان روى آن را با سنگهاى كوچك و زيبا بساخت و برايش بالاخانه‌ها درست كرد ، آنطور كه از مسجد جامع دمشق بهتر شد . در زمان عباسيان ، زلزله‌اى بخش سرپوشيدهء آن را ويران كرد و جز پيرامون محراب آن چيزى از بناى سرپوشيده باقى نماند . به خليفهء وقت ( المقتدر عباسى ) گزارش كردند كه بيت المال محلى توانايى بازسازى آن را به گونهء نخست ندارد ؛ خليفه به فرمانروايان و فرماندهان كشور نوشت كه هريك گوشه‌اى از كار را بر عهده گيرند و آنان بخش ويران شده را استوارتر از پيش ساختند . اين سرپوشيده بيست و شش در دارد ؛ از جمله « در مسين بزرگ » كه برابر محراب قرار دارد و با برنز زر اندود پوشيده شده است و يك لنگهء آن را جز يك مرد بسيار نيرومند باز نتواند كرد . سمت راست سرپوشيده ، هفت در بزرگ است كه در ميانين آنها زراندود است . در سمت چپ نيز هفت در بزرگ ، مانند سمت راست است . در سمت راست صحن مسجد [ يعنى طرف مغرب ] رواقهايى است كه بر تيرهايى از مرمر و استوانه‌ها واقع شده و در شمال صحن مسجد نيز رواقهايى سرپوشيده از سنگ وجود دارد . در ميان سرپوشيده ، مجسمهء شترى بزرگ بر بالاى گنبدى زيبا قرار دارد . سقفهاى رواقها ، بجز رواقهاى شمالى ، با صفحه‌هاى سربين و سقف رواقهاى شمالى با فسيفساى ( سراميك ) درشت پوشانده شده است . « 1 » همهء صحن مسجد اقصى سنگفرش است و ميان آن دكّه‌اى ( صخره‌اى ) است كه از چهار سوى آن با پلكانى بزرگ به بالا مىروند و بر بالاى دكّه يا صخره چهار گنبد به نامهاى قبة السلسلة ، قبّة المعراج ، قبة النّبى و قبة المحشر وجود دارد كه اين چهار گنبد زيبا با روكشهاى سربين بر تيرهاى مرمرى بىديوار قرار دارند . در ميان دكه ، قبة الصّخره بر يك هشت‌ضلعى ( يا هشتى ) با چهار درگاه قرار گرفته است كه هر در مقابل يك پلكان است ؛ اين درها عبارتند از : در قبله ، در اسرافيل ، در صور و در نساء كه همهء آنها زراندودند . در بالاى هريك از درها ، سردر زيبايى از چوب صنوبر - كه مادر المقتدر عباسى دستور ساخت آنها را داده بود - وجود دارد و نيز طاقچه‌اى است كه با

--> ( 1 ) . همان ؛ بخش 1 ، ص 236 - 237 .