روى صخره بود ويران ساخت و از روى كينه‌اى كه با قوم يهود داشت ، آنجا را مكان زباله‌هاى شهر كرد . اين وضع همچنان بود تا عمر بن خطّاب قدس را گشود . در آن هنگام يكى از يهوديان او را به موضع صخره راهنمايى كرد . عمر آن مكان را پاكيزه ساخت و بر روى آن مسجدى بنا كرد تا اينكه وليد بن عبد الملك به حكومت رسيد و قبة الصخره را به همان حال كه امروز است بنا كرد . « 1 » در 614 م خسرو پرويز ، اورشليم را گرفت و صليب مقدس را از آنجا به تيسفون فرستاد . « 2 » بلاذرى مىنويسد : عمرو عاص ، رفع را گشود ، در حالى كه ايلياء ( اورشليم ) را در محاصره داشت . در 16 ق / 637 م خود ابو عبيده ايلياء را در محاصره گرفت . مردم ايلياء از ابو عبيده امان خواستند و خواستار آن شدند كه صلحى همانند مردم شهرهاى شام با ايشان بسته شود و بر همان قرار جزيه و خراج بپردازند و تقاضا كردند كه عمر بن خطّاب خود عقد صلح با ايشان را ببندد . ابو عبيده موضوع را براى خليفهء دوم ، عمر ، نوشت ؛ خليفه نخست به جابيهء دمشق و از آنجا به ايلياء آمد و با مردم آن پيمان صلح بست و عهدنامه‌اى نوشت ؛ ايلياء به سال هفده هجرى فتح شد . « 3 » بنا بر روايتى ديگر ، عمر بن خطّاب ، خالد بن ثابت فهمى را كه آن هنگام در جابيه بود ، با سپاهى به بيت المقدس فرستاد و او با ايشان بجنگيد تا حاضر شدند از آنچه در درون باروى شهرشان هست چيزى به وى دهند و هرچه خارج آن است از آن مسلمانان باشد . پس ، خليفهء دوم بيامد و آن قرار را تنفيذ كرد و به مدينه بازگشت . روايت ديگر اين است كه خليفه دوم وقتى به ايلياء آمد صلح ابو عبيده را با مردم ايلياء تأييد و تنفيذ كرد . « 4 » ابن خرداذبه در قرن سوم هجرى در وصف بيت المقدس مىنويسد : ناحيهء ايلياء همان بيت المقدس است و بيت المقدس مركز كشور داود و سليمان ( عليهم السلام ) و رحبعام بن سليمان و فرزندان او بوده است . به نوشتهء ابن فقيه ، بيت المقدس ناف زمين است و در روايات آمده كسى كه در بيت المقدس نماز گزارد ،

--> ( 1 ) . تقويم البلدان ؛ ص 261 . ( 2 ) . كريستن سن ، آرتور ؛ ايران در زمان ساسانيان ؛ ص 468 . ( 3 ) . فتوح البلدان ؛ ص 200 - 201 و البلدان ؛ ص 108 - 109 . ( 4 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 61 و البلدان ؛ ص 108 و معجم البلدان ؛ ج 1 ، ص 293 .