حسين قرچانلو
3
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )
سعى شده است كه علاوه بر استفاده از منابع معتبر ، از آنها بر حسب توالى تاريخى استفاده شود . ضمنا در آغاز هر فصل جغرافيايى ، اطلاعاتى از وضع موجود آن منطقه جغرافيايى با توجه به كتابها ، دايرة المعارفها و اطلسهاى جغرافيايى داده شده است . بايد در نظر داشت كه مطالب اين كتاب تا پايان قرن نهم هجرى قمرى را در بر مىگيرد ؛ چون از اواخر قرن نهم به بعد بىتوجهى به اين علم باعث انحطاط جغرافيا و از بين رفتن اين رشته از علوم شده است . مطلب ديگر آنكه در اين كتاب سعى شده است از منابع دست اوّل به زبان اصلى ( عربى ، انگليسى و غيره ) استفاده شود و در بعضى موارد نيز كه از ترجمهء منابع عربى يا انگليسى و غيره استفاده شده ، مسلما با اصل عربى آن مقابله شده است ، از طرفى چون زبان مادرى ما فارسى است و ما بايد در تقويت اين زبان تا جايى كه مقدور است بكوشيم و چون مخارج فراوانى براى برگرداندن كتابهاى بيگانه به زبان فارسى هزينه كردهايم بىتوجهى به اين دستاوردها لطمهء فراوانى به اين رشته از نقل علوم وارد مىكند . پيشينيان نيز به امر ترجمه توجه مىكردهاند ؛ براى مثال مأمون عباسى براى هر كتاب ترجمه شده به حنين بن اسحاق هم وزن آن طلا مىبخشيد تا شايد اين اقدام باعث تشويق و تحريك ديگران به ترجمهء كتب ناياب علمى گردد . اكنون ما نيز بايد با تأمّل در اقدامات پيشينيان براى پيشبرد علوم و معارف گذشتگان ، به امر ترجمه ، كه تنها وسيلهء ارتباط از يك زبان به زبان ديگر است ارزش و اعتبار فراوان قائل شويم . بنابراين اگر مؤلف در جاهايى از كتاب ، از ترجمههاى مترجمين گرانقدرى مانند عنايت الله رضا ، محمد ابراهيم آيتى ، عبد المحمد آيتى و علينقى منزوى و ديگران استفاده برده به لحاظ آن است كه زحمات اين عزيزان را به نوعى تقدير كند و از طرفى هم به امر مهم ترجمه و برگرداندن كتابهاى مهم اسلامى ، كه به زبان عربى و در انحصار يك قشر خاصى قرار دارد و همگان از استفادهء آنها محرومند ، توجه داده باشد . حسين قرچانلو