مجموع روزهاى آن را ايّام سند هند يا ايام العالم ناميده‌اند . هنديان براى آسانى محاسبه ، جزئى از كلپ را اختيار كرده و آن را مهايگ « 1 » يا يگ « 2 » ( 4320000 سال ) ناميده بودند . « 3 » از متن عربى كتاب سند هند چيزى در دست نيست ؛ به همين دليل بدشوارى مىتوان از نقش مترجمان آن ، محمد بن ابراهيم فزارى و يعقوب بن طارق ، سخن گفت ؛ اما مىتوان نقش فزارى را در آثار جغرافيادانان بعدى مشاهده كرد . ظاهرا فزارى در كتاب خود قواعد و روشهاى هندى را براى تنظيم جدولهاى نجومى تازه ، يعنى زيج به كار برده است . وى همچنين مكتبى را كه در فرهنگ اسلامى « مكتب سند هند » ناميده مىشد ، بنياد نهاده ، ولى طبعا اصطلاحات و اضافاتى اساسى در آن ( سورى سدّهانتا ) كرده و محاسبهء تقويم هندى را به سالهاى عربى برگردانده است ؛ يعنى نظام كلپ هندى را به حساب سالهاى قمرى ، كه نزد مسلمانان معمول بود ، مبدل كرده است . در قطعه‌اى از زيج وى ، به نقل از مسعودى ، نام شمارى از شهرهاى اسلامى آمده كه نشان دهنده توجه وى به عامل تاريخىاى است كه هندوان نسبت به آن كاملا بيگانه بوده‌اند . براى نخستين‌بار فزارى به پيوستگى تاريخ و جغرافيا كه بعدها جزء مشخصات همهء نوشته‌هاى جغرافيايى مسلمانان شد ، پى برده بود . مطالب اين قطعه نشان مىدهد كه كمى پس از سال 170 / 786 تنظيم شده و ظاهرا زيج فزارى هم در همان زمان شكل نهايى گرفته است . « 4 » ياقوت ( م . 626 ق ) به نقل از ابو ريحان بيرونى ( م . 440 ق ) دربارهء تقسيم قسمت آباد زمين به هفت كشور مطابق روش ايرانيان چنين آورده است : ابو ريحان گفته است : اين طرز تقسيم از هرمس است و محمد بن ابراهيم فزارى در زيج خود به او ( هرمس ) نسبت داده است . . . و فزارى اين را افزوده است كه هر كشور هفتصد فرسخ در هفتصد فرسخ است . « 5 » بدون شك فعاليت محمد بن ابراهيم فزارى و معاصرانش در تكامل نجوم و جغرافياى رياضى اسلامى دوران تازه‌اى را به وجود آورده است . فزارى و ماشاء الله

--> ( 1 ) . mahayuga ( 2 ) . Yuga ( 3 ) . تاريخ نجوم اسلامى ؛ ص 191 و 192 . ( 4 ) . تاريخ الادب الجغرافى العربى ؛ ص 79 . ( 5 ) . معجم البلدان ؛ ج 1 ، ص 27 .