است با بازارهاى خوب و خيابانهاى وسيع و از هر طرف در باغها و چشمه‌سارها محصور است . در خارج شهر چشمهء آب گرمى هست كه آب آن در بركه‌اى مىريزد . روى اين چشمه دو اتاق بنا كرده‌اند ، يكى براى استحمام مردان و ديگرى براى استحمام زنان . بيماران از راههاى دور براى معالجه بدين‌جا مىآيند . در اين محل زاويه‌اى نيز جهت اقامت مسافران بنا كرده‌اند كه غذاى آنها تا سه روز مجانى است . بانى اين كار يكى از ملوك تركمان بوده است . به گفته ابن بطوطه مسجد شهر بروسه قبلا كليساى مسيحيان بوده است . « 1 » از شهرهاى مهم اين اميرنشين شهر نيكائيا بود كه جغرافيانويسان مسلمان آن را نيقيه مىگفتند و اكنون تركها به آن يزنيق يا ازنيق مىگويند . « 2 » ابن خرداذبه نخستين جغرافيادان مسلمانى است كه درباره نيقيه مىنويسد : شهر نيقيه در ناحيهء أبسيق ( در آسياى صغير ) قرار دارد . از شهر نيقيه به سوى درياچه‌اى به همين نام دروازه‌اى است . « 3 » صاحب حدود العالم از درياچه نيقيه نام برده است . « 4 » در سال 531 فرنگان صليبى با كشتيهاى خود به سواحل غربى آسياى صغير آمدند و شهر نيقيه را محاصره كردند ، سپس با گرفتن مالى از مردم شهر با آنها مصالحه كردند . « 5 » به نوشته ادريسى نيقى شهرى باستانى و مشهور است . بانى آن معلوم نيست . اين شهر بر كنار درياچه‌اى با آب شيرين قرار دارد ، . . . و هرگاه مردم آن به ترس و وحشت افتند [ فرزندان خود را ] با كشتى به داخل درياچه و كوههايى كه در آن است پناه مىدهند . « 6 » ياقوت در وصف نيقيه مىنويسد : شهرى از نواحى استانبول بر كنار درياى شرقى بود كه تمام آباء مسيحى ( پدران مسيحى ) كه در حدود 318 نفر بودند ، در آن گرد آمده بودند به گمان اينكه مسيح ( ع ) با ايشان در آنجا گرد خواهد آمد . « 7 » ابن بطوطه كه خود شهر ازنيق يا يزنيك ( نيقيه قديم ) را ديده مىنويسد : شهر يزنيك از دسترس مردم به دور مانده و گرداگرد آن را

--> ( 1 ) . سفرنامهء ابن بطوطه ؛ ج 1 ، ص 341 و 344 . ( 2 ) . سرزمينهاى خلافت شرقى ؛ ص 166 . ( 3 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 82 و 90 . ( 4 ) . حدود العالم ؛ ص 51 . ( 5 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 4 ، ص 361 . ( 6 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 2 ، ص 805 . ( 7 ) . معجم البلدان ؛ ج 5 ، ص 333 .