گريختند و به يكى از كوههاى روم به نام خاوس به فاصلهء يك هزار ذرع در مشرق شهر أفسوس پناه بردند . « 1 » به نوشته ياقوت ، أفسوس شهرى است در مرزهاى طرسوس . مىگويند شهر اصحاب كهف است . « 2 » اين شهر بعدها به اياسلوق معروف شد كه آياثلوخ و اياسليغ نيز نوشته مىشود . اين نام از يونانى Agiou Theologou گرفته شده است و وجه تسميه‌اش به لحاظ كليساى بزرگ سن جان تيالوگوس ( يوحناى لاهوتى ) از بناهاى امپراتور ژوستىنيان است . « 3 » ابن بطوطه كه در سال 733 هجرى قمرى شهر و كليساى آن را ديده و مىنويسد : اياسلوق شهرى بزرگ و كهن است و در نظر روميان از بلاد متبركه به شمار مىرود . كليساى بزرگى در اين شهر است . اين كليسا سنگهاى عظيم بسيار صاف و خوش‌تراش دارد كه طول هر كدام از آنها به يك ذراع مىرسد . مسجد جامع اياسلوق از مساجد بىنظير و زيباى دنياست . اين مسجد نخست كليسا بود و روميان بسى احترامش مىكردند و به زيارت آن مىآمدند ؛ پس از آنكه شهر به دست مسلمانان افتاد آن را تبديل به مسجد كردند . ديوارهاى مسجد از مرمر رنگين و كف مسجد نيز از مرمر سپيد است و سقف آن را با ورقه‌هاى سرب ساخته‌اند . مسجد يازده گنبد دارد كه زير هر كدام از آنها حوض آبى قرار دارد و نهرى از وسط آن عبور مىكند و دو سوى نهر درختان مختلف مو و ياسمن كاشته شده است ، اين مسجد پانزده در دارد . « 4 » هشتمين اميرنشين تركمان ، اميرنشين صاروخان است كه از شمال به ولايت قراسى ، از جنوب به ولايت آيدين ، از مشرق به ولايت كرميان و از مغرب به درياى اژه ، از متفرعات درياى مديترانه ، محدود است . پايتخت اميرنشين صاروخان شهر مغنيسيه ( مغنيسيا ) « 5 » است . ابن بطوطه دربارهء آن مىنويسد : شهرى بزرگ و زيباست و بر دامنهء كوهى قرار دارد و داراى نهرها و چشمه‌ها و بوستانها و ميوه‌هاى فراوان است . « 6 »

--> ( 1 ) . التنبيه و الاشراف ؛ ص 122 . ( 2 ) . معجم البلدان ؛ ج 1 ، ص 231 . ( 3 ) . سرزمينهاى خلافت شرقى ؛ ص 164 . ( 4 ) . سفرنامهء ابن بطوطه ؛ ج 1 ، ص 336 و 337 . ( 5 ) . Magnesia ( 6 ) . سفرنامهء ابن بطوطه ؛ ج 1 ، ص 338 .