شرقى فرات ، جايى قرار دارد كه رود هرماس ، كه همان نهر خابور است ، به فرات مىريزد و شهر مذكور ميوهء فراوان دارد . « 1 » در سال 578 صلاح الدين ايوبى كه بر شهرهاى شام مسلط شده بود ، پس از تصرف رقّه ، به خابور و قرقيسيا . . . لشكر كشيد و بر همهء آنها مستولى شد . « 2 » به نوشتهء حمد الله مستوفى ، قرقيسيا از اقليم چهارم و منسوب به طهمورث ديوبند است . « 3 » رحبه . به معناى ميدان است ، رحبه در مشرق فرات ، كمى دور تر از آن رود واقع است و به نام رحبهء شام يا رحبهء مالك بن طوق ، كه بانى آن بوده ، خوانده شده است . « 4 » بلاذرى مىنويسد : در گذشته از رحبه كه در قسمت پايين قرقيسيا واقع است ، اثرى نبود و آن را مالك بن طوق بن عتّاب تغلبى در روزگار مأمون خليفه بنا و احداث كرد . « 5 » ابن خرداذبه از اين شهر در ناحيهء [ اطراف ] فرات نام برده است . « 6 » اصطخرى مىنويسد : اين شهر درخت و آب بسيار دارد و در شرق فرات واقع است . « 7 » به نوشته ابن حوقل باروى خوبى دارد و نخلستان و ميوه و تمام غلات آن با آب فرات سيراب مىشود . « 8 » به نوشتهء مقدسى ، رحبه بزرگترين شهر بخش فراتى ديار مضر بوده كه در سمت بيابان قرار داشته و داراى دژ و حومه‌اى وسيع بوده است . « 9 » ادريسى در قرن ششم در وصف رحبه مىنويسد : شهرى پرنعمت و آباد است ؛ بر گرد آن ديوارى از خشت قرار دارد ؛ شهر داراى بازارها و ساختمانها و ميوهء فراوان است . « 10 » ابو الفداء در قرن هشتم مىنويسد : رحبه بر ساحل فرات ميان رقّه و عانه واقع است ، . . . [ مالك بن طوق ] از سرداران هارون الرشيد

--> ( 1 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 2 ، ص 657 . ( 2 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 4 ، ص 395 و 453 . ( 3 ) . نزهة القلوب ؛ ص 105 . ( 4 ) . معجم البلدان ؛ ج 3 ، ص 34 و سرزمينهاى خلافت شرقى ؛ ص 113 . ( 5 ) . فتوح البلدان ؛ ص 260 . ( 6 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 57 و كتاب الخراج ؛ ص 150 . ( 7 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 78 . ( 8 ) . صورة الارض ؛ جزء 1 ، ص 204 و 205 و حدود العالم ؛ ص 156 . ( 9 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 193 و 199 . ( 10 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 2 ، ص 656 و 657 .