بهترند . شهر دژ استوارى بر كنار دجله دارد كه تختگاه هميشگى و پايدار شهر بوده است . « 1 » به نوشتهء ياقوت ، تكريت ميان بغداد و موصل واقع و در 30 فرسخى بغداد است . قلعه‌اى دارد كه قسمت بلند آن مشرف بر دجله است . . . نخستين كسى كه قلعهء آن را ساخته شاپور بن اردشير بابكان بوده است . « 2 » ابو الفداء مىنويسد : تكريت آخرين شهرهاى جزيره است از جانب عراق . . . و از قول ابن سعيد مىگويد : نهر اسحق در جنوب و مشرق تكريت جارى است ، اين نهر را در روزگار متوكل عباسى ، صاحب شرطهء او اسحق بن ابراهيم حفر كرده و از آنجا آغاز حد سواد عراق است . « 3 » حمد الله مستوفى مىنويسد : دور شهر تكريت شش هزار و صدگام است ، هوايش درست است و محصولش خربزه‌اى نيكوست ، در مدت سال سه نوبت در آن ( شهر ) زراعت مىكنند . « 4 » ابن بطوطه كه در قرن هشتم به جزيره سفر كرده در وصف تكريت مىنويسد : شهرى است بزرگ و وسيع با بازارهاى خوب و مساجد متعدد و مردم آن به حسن اخلاق موصوفند . « 5 » بلد . ( بلط ) مركز ناحيه‌اى است به همين نام در شهرستان سامرّا ( سرّ من رأى ) . امروزه جزء استان صلاح الدين عراق است كه در قديم جزء ديار ربيعه بوده است . رود دجله از نزديك آن مىگذرد . به لحاظ قرار گرفتن آرامگاه امام دهم شيعيان ابو جعفر محمد بن على ( الهادى ع ) اين شهر به بلد السيد محمد معروف شده است . نزديك شهر در دو كنارهء شرقى و غربى دجله ويرانه‌هايى قرار دارد كه آثار كنارهء غربى به تلّ ذهب معروف است ، به نظر برخى ، اين آثار باقيماندهء همان شهر اوبس است كه هرودوت و گزنفون از آن نام برده‌اند . « 6 » به نوشتهء ابن خرداذبه ، بلد شهرى در هفت فرسخى ( شمال غربى ) موصل از نواحى ديار ربيعه بوده است . « 7 » به نوشتهء اصطخرى ، بلد شهر كوچكى در

--> ( 1 ) . سفرنامهء ابن جبير ؛ ص 283 . ( 2 ) . معجم البلدان ؛ ج 2 ، ص 38 . ( 3 ) . تقويم البلدان ؛ ص 327 . ( 4 ) . نزهة القلوب ؛ ص 39 . ( 5 ) . سفرنامهء ابن بطوطه ؛ ج 1 ، ص 255 . ( 6 ) . اصول اسماء المدن و المواقع العراقيه ؛ جزء اوّل ، ص 65 . ( 7 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 95 .