ساخته كه گويى كاروانسرايى بزرگ است و درهاى آهنين بر آن نصب كرده و پيرامون اين راسته‌بازار ، دكانها و حجره‌هاى چندطبقه بر روى هم قرار گرفته است . . . و اين مجموعه در بزرگترين شكل معمارى تزيينى است كه من در سرزمينهاى ديگر راسته‌بازارى آن‌چنان نديده‌ام ، موصل دو مسجد آدينه دارد : يكى نوساز و ديگرى مربوط به روزگار امويان . در هر دو مسجد نماز جمعه مىخوانند . در مسجد آدينهء حومه شهر نيز نماز جمعه مىگزارند . در اين شهر براى آموختن علم ( فقه ) نزديك به شش مدرسه يا بيشتر بر ساحل دجله ساخته‌اند . در موصل بجز بيمارستان حومه شهر ، چندين بيمارستان هم در داخل شهر قرار دارد . . . خداوند ، موصل را به وجود تربت مقدس جرجيس پيامبر ( ع ) ويژگى داده است . بر مزار او مسجدى ساخته‌اند و قبر در گوشهء يكى از اتاقهاى سمت راست داخل مسجد است . محل اين مسجد ميان مسجد آدينهء نوساز و دروازهء پل است و نسبت به كسى كه از دروازهء پل به سوى مسجد آدينه مىرود در سمت چپ قرار داد . . . ديگر از چيزهايى كه خداوند شهر موصل را بدان ويژگى داده تلّ توبه است . همان تلّى كه يونس پيامبر ( ع ) قوم خود را در آنجا نگه‌داشت و دعا كرد ، چون خداوند عذابى را كه بر قوم او نازل كرده بود ، دور ساخته بود . نزديك آن تلّ به فاصلهء يك ميل چشمه‌اى مبارك منسوب به اوست . . . بر اين تلّ رباطى است مشتمل بر اتاقهاى بسيار ، رواقها ، طهارتخانه‌ها و سقّاخانه‌ها . در ميان اين بنا اتاقى است كه پرده‌اى بر آن افكنده‌اند . . . كه پشت آن جايگاه عبادت يونس پيامبر ( ع ) بوده و محراب او نيز همانجاست . . . در اطراف اين رباط روستاهاى بسيار است كه همهء آنها ويران شده است . گويند اين شهر نينواى باستانى بوده است . اثر باروى شهر هنوز پيداست . « 1 » به نوشته ياقوت موصل شهرى است خوش‌منظر ؛ زيرا از آهك و سنگ مرمر ساخته شده است . . . تنها عيب موصل كم‌آبى و شدت گرما در تابستان و سرما در زمستان است . ديوار شهر دو جامع بزرگ آن را دربر مىگيرد كه يكى از آن دو جامع در ميان بازار است و از بناهاى نور الدين محمود زنگى است كه بسيار زيبا و باشكوه است و جامع دوم همان است كه

--> ( 1 ) . سفرنامه ابن جبير ؛ ص 286 - 288 .