الآثار العلويه ، السماء و العالم ، و ما بعد الطبيعهء ارسطو كه همه اين كتابها در دوران ترجمه و نقل به زبان عربى ترجمه شده است . « 1 » استقرار خلافت عباسيان در سال 132 ق / 750 م ، مقدمهء دورانى پرافتخار در اسلام شد . تاريخ‌نويسان معاصر ، دورهء اول عصر عباسى را عصر طلايى اسلام ناميده‌اند ؛ زيرا اين دوره از خلافت اسلامى ، هم از لحاظ ثبات سياسى و نظام ادارى و اجتماعى در اوج ترقى بود و هم نهضت علمى و فرهنگى اسلام در اين عصر آغاز شد . چنان كه گفته شده است ، اين دوره را بدان سبب كه ادارهء امور در دست وزيران ، دبيران و سرداران ايرانى بود ، دورهء نفوذ ايرانى خوانده‌اند . علاقه ايرانيان به علم و ادب موجب شد تا خلفا نيز به علم و ادب علاقه‌مند شوند و رفته‌رفته كسانى به ترجمهء كتبى از آثار ايرانى ، يونانى و . . . بپردازند و چون در مقابل اين كار تشويق مىشدند ، كم‌كم اين نهضت به پايگاه بلندى رسيد و در اثر كار و كوشش مترجمان و نويسندگان ، زبان عربى كه قبلا از لحاظ سرمايه علمى و فنى بىبضاعت بود ، مايهء علمى گرفت و بيت الحكمهء بغداد كه مأمون آن را براى همين منظور تأسيس كرده بود و آن را بعضى از دانشمندان ايرانى سرپرستى مىكردند ، شهرت و توسعهء فراوان يافت . « 2 » پس از آنكه آثار نويسندگان و منجّمان و فيلسوفان يونانى در علم جغرافيا به عربى ترجمه شد و تصورات ، نظريات و نتايج رصدهاى نجومى در اختيار مسلمانان قرار گرفت ، زمينه‌اى فراهم شد تا جغرافيا بر پايه‌هاى علمى بنا شود . تأثيرات ايران بدون شك بر جغرافياى ناحيه‌اى و وصفى و نيز در نقشه‌نگارى قابل توجه بود ؛ ولى روش يونانى عملا بر شالودهء جغرافياى اسلامى تأثير بيشترى داشته است ، تا جايى كه مىتوان گفت نوعى رقابت ميان اعتقادات ايرانى و يونانى وجود داشت ؛ مثلا درباره تقسيم قسمت مسكون زمين به كشورها يا اقليمها ، اعتقادات يونانى مقبولتر بود . روشهاى جغرافياى يونانى خصوصا جغرافياى رياضى ، طبيعى ، انسانى و زيستى در جغرافياى اسلامى بيشتر نمود داشت ؛ زيرا تداوم يونانى مآبى بيشتر بود و تا قرن

--> ( 1 ) . علم جغرافيا و تطورات آن در جهان اسلام ؛ ص 93 . ( 2 ) . فرهنگ ايرانى پيش از اسلام ؛ ص 132 و 133 .