مىدهند . . . روى ضريح مقدس امام ( ع ) قنديلهاى زرين و سيمين گذاشته شده و از درهاى آن پرده‌هاى حرير آويخته‌اند ، مردم كربلا از دو طايفه‌اند كه دائما با هم در جنگ و نزاعند . اين دو طايف پيرو مذهب اماميه‌اند ، ولى اختلاف ميان آنان به حدّى است كه شهر را به ويرانى كشانده است . « 1 » واسط . اين شهر را حجاج بن يوسف ثقفى والى معروف عراق در زمان خليفهء اموى عبد الملك بن مروان به سال 84 هجرى قمرى ساخت . « 2 » اين شهر در دو طرف رود دجله قرار داشت و پلى كه از قايقها تعبيه شده بود ، آن دو قسمت را به هم متصل مىكرد . در هر قسمت مسجد جامعى بود . ابن خرداذبه ضمن توضيح راههاى عراق نام واسط را مكررا آورده و در وصف آن مىنويسد : واردات واسط سى هزار درهم است . « 3 » يعقوبى در اواخر قرن سوم هجرى در وصف واسط مىنويسد : دو شهر است بر دو سوى دجله ، قسمت قديمى شهر در سمت مشرق دجله است و شهرى هم حجاج در طرف غربى دجله بنا كرد . . . حجاج كاخ خود و نيز قبهء خضراء ، كه آن را « خضراء واسط » مىگفتند ، و مسجد جامع را در سمت غربى شهر بنا كرد . علت آنكه اين شهر را واسط گفته‌اند اين است كه فاصله آن با چهار شهر بصره ، كوفه ، اهواز و بغداد پنجاه فرسخ است . خراج شهر واسط جزء خراج طسوجهاى سواد است و ساكنان آن مردمى مخلوط از عجم و عرب مىباشند . در واسط فرشهايى كه به ارمنى معروف است بافته مىشود « 4 » . به نوشته اصطخرى قلعه ( حصن ) حجاج در واسط است و در سمت غربى دجله قرار دارد ، [ اين سمت ] اندك كشتزارى دارد . شهر واسط آبادان و پرنعمت و هواى آن از هواى بصره بهتر است ، روستايى پيوسته و آباد دارد . « 5 » مقدسى ضمن تأييد گفتهء جغرافيادانهاى قبل از خود مىنويسد : جامع حجاج و گنبد آن در كرانهء غربى رود دجله و در سمت بازارهاست ، دور از شهر مسجد ديگرى است كه گفته‌اند ، نقشهء آن را حجاج طرح كرده است . واسط

--> ( 1 ) . سفرنامهء ابن بطوطه ؛ ج 1 ، ص 240 . ( 2 ) . فتوح البلدان ؛ ص 410 . ( 3 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 33 و 44 . ( 4 ) . البلدان ؛ ص 101 و معجم البلدان ؛ ج 5 ، ص 347 . ( 5 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 83 و صورة الارض ؛ جزء اوّل ، ص 214 .