قبر على بن ابى طالب ( ع ) بنا كرد كه از هر جانب در داشت و با پرده‌هاى فاخر و فرشهاى گرانبهاى سامانى آن را بياراست و حصارى بلند به گرد آن كشيد . « 1 » اصطخرى و ابن حوقل متّفقا مىگويند ، قبر آن حضرت در زمان آنها در زاويهء مسجد بزرگ كوفه بوده است . « 2 » در سال 366 هجرى قمرى عضد الدوله ديلمى ضريحى روى قبر گذارد و قبه‌اى عالى بر آن ساخت . در سال 443 هجرى قمرى به دنبال آزار شيعيان بغداد ضريح مقدس را به كلى سوزاندند ، ولى طولى نكشيد كه آن مقام دوباره آباد شد و رونق خود را از سر گرفت . « 3 » در آغاز قرن هفتم ياقوت از سد يا بندى كه در نجف بر روى فرات زده شده بود سخن گفته است . « 4 » ابن بطوطه كه در نيمهء اوّل قرن هشتم ( به سال 726 ق ) نجف را ديده در وصف آن مىنويسد : شهرى است نيكو واقع در زمينى پهناور و سخت و يكى از بهترين و پرجمعيت‌ترين شهرهاى عراق است كه بازارهاى خوب و تميز دارد . . . روبروى آرامگاه ، مدارس ، زاويه‌ها و خانقاههايى وجود دارد كه داير و بارونق است ، ديوارهاى مقبره از كاشيهاى لعابدار زيباست . داخل حرم به انواع فرشهاى ابريشمين مفروش است و قنديلهاى بزرگ و كوچك از طلا و نقره در آن آويخته است . در وسط حرم مصطبهء ( سكو ) چهارگوشى است كه صندوقى چوبين دارد و بر روى صندوق صفحات طلاى پرنقش و نگارى است كه در ساختن آن كمال استادى و مهارت به كار رفته و با ميخهاى نقره استوار شده‌اند . ارتفاع مصطبه كمتر از ارتفاع قامت آدمى است و در آن سه قبر است كه مىگويند ، يكى از آن آدم ( ع ) و ديگرى از آن نوح ( ع ) و سومى از آن على بن ابى طالب ( ع ) است و بين اين سه قبر در طشتهاى زرين و سيمين ، گلاب و مشك و انواع عطريات ديگر گذاشته كه زوّار دست خود را در آن فرو برده ، به عنوان تبرّك بر سر و روى خود مىكشند . . . در شهر نجف نه مأمور عوارض و ماليات هست و نه والى يا حاكم . تمام كارهاى شهر دست نقيب الاشراف است كه از سوى پادشاه عراق تعيين مىشود و او

--> ( 1 ) . صورة الارض ؛ جزء اوّل ، ص 215 . ( 2 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 84 و صورة الارض ؛ جزء اوّل ، ص 215 . ( 3 ) . سرزمينهاى خلافت شرقى ؛ ص 84 . ( 4 ) . معجم البلدان ؛ ج 5 ، ص 271 .