آنجا بگذرند . از محصولات آن صبر اسقوطرى را نام مىبرند . « 1 » به نوشتهء ياقوت سقطرى جزيرهء بزرگى است در روبروى يمن كه جنوب آن در دريا واقع است . اين جزيره جزء خشكى عربستان و نزديكترين محل عربستان به خشكى هند است و مسافران ( روندگان ) به سرزمين زنگ ( سيامان ) از آنجا مىگذرند . بيشتر مردم آن اعراب مسيحيند ، از آنجا ( گياه ) صبر و دم الاخوين ، كه صمغ گياهى است و جز در آنجا در جاى ديگرى نيست ، صادر مىشود و آن را القاطر خوانند و دو نوع است : نوع خالص آن شبيه به صمغى قرمز رنگ است . . . و نوع ديگر آن از نوع اول ساخته مىشود . ارسطو به اسكندر هنگامى كه به سوى شام مىرفت دربارهء اين جزيره نوشت و به اسكندر سفارش كرد كه گروهى از يونانىها را به سبب گياه صبر القاطر در آنجا سكونت دهد . . . « 2 » ابو الفداء به نقل از عزيزى مىنويسد : سقطره جزيره‌اى است كه درازايش هشتاد فرسخ است ، ساكنان آن مسيحى نسطورى هستند . صبر سقطره نيكوترين انواع صبر است . « 3 » جادهء بخور از قديمترين جاده‌هاى كاروانى در شبه‌جزيرهء عربستان است . اين جاده در جنوب و مغرب شبه‌جزيرهء عربستان از سرزمين عمان آغاز مىشد ، سپس از يمن ( شهرهاى عدن ، قان يا « حصن » الغراب ) تا بندر غزّه در كنار درياى مديترانه امتداد داشت . انشعابات جادهء كاروانى بخور به شبوه ( پايتخت حضرموت ) و پس از آن به تمنع ( پايتخت دولت قتبان ) و وادى خريب و مأرب ( پايتخت سبأ ) و سپس به قرناو ( پايتخت دولت معين ) و از آنجا رو به شمال امتداد مىيافت و به نجران مىرسيد . « 4 » در نجران كه از مهمترين آباديهاى پيش از اسلام است ، جاده‌هاى ممتد از جنوب به هم مىپيوستند و جادهء بازرگانى غرب عربستان به سوى شام از آنجا آغاز مىشد . جادهء بخور همچنين از طريق وادى دواسر و يمامه به كرانه‌هاى جنوبى خليج فارس و جادهء عراق مىپيوست . « 5 » بخورات ( يعنى كندر و مرّ و غيره ) از محصولات قسمت جنوبى عربستان

--> ( 1 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 20 و 139 . ( 2 ) . معجم البلدان ؛ ج 3 ، ص 227 . ( 3 ) . تقويم البلدان ؛ ص 423 . ( 4 ) . عربستان و قوم عرب ؛ جزء 1 و 2 ، ص 21 و مكه مكرمه ، مدينه منوره ؛ ص 32 . ( 5 ) . المفصل فى تاريخ العرب . . . ؛ ج 1 ، ص 221 .