در يمامه قرار دارد ، نبشته‌هايى يافت شده كه اهميت بسيار دارد ، زيرا از نخستين نبشته‌ها به زبان عربى جنوبى است كه به پيش از ميلاد بازمىگردد و از آثار سبئيان است . گويا اينجا بازمانده شهرى بر سر راه كاروان‌رو بين يمن و خليج فارس و عراق از راه نجد بوده است . « 1 » به نوشتهء برترام توماس در يمامه چاههاى « عويفره » نزديك به فاو قرار داشته كه همان محل اوفير است كه در تورات آمده و به زر و طاووس اشتهار داشته است . نام عربى آن عفر بوده كه در ترجمهء به يونانى و عبرى اوفير شده است . اين محل به معادن طلا نزديك است . « 2 » يكى از واديهاى يمامه به نام عرض يا عارض است كه به نوشتهء ابن خرداذبه كسى كه از كوفه به سوى طايف رود ابتدا به عرض و سپس به طايف مىرسد . همو در ضمن وصف راه يمامه تا مكه ، عرض را نيز نام مىبرد و مىگويد : عرض دره‌اى است كه يمامه را دو قسمت مىكند و در اين درّه روستاهاى منفوحه ، وبره ، . . . ، توضح و مقراة قرار دارد . « 3 » بعضى از اين روستاها مانند توضح و مقراة همانهايى است كه شاعر معروف و صاحب معلّقه « 4 » ، امرؤالقيس ، بدانها اشاره كرده است . به نوشتهء ياقوت ، عرض درّه‌اى است در يمامه ، خرم و بارور و داراى روستاها و كشتزارها . « 5 » اين درّه شايد بازمانده آبى روان بوده است . از واديهاى ديگر يمامه ، وادى حنيفه و عرض شمام است . « 6 » نجد نامى براى سرزمين قديمى است كه در دل جزيرة العرب واقع است و ترجمه انگليسى آن « دل عربستان » است . در لابلاى بلنديهاى نجد دره‌ها و تپه‌هايى است كه چندصد متر بيشتر ارتفاع ندارد و از سنگهاى آهكى و گاهى ماسه‌اى و گرانيت به وجود آمده است . بلندترين قسمتهاى نجد در قسمت غربى آن ، مقابل حجاز است ، و هرچه به مشرق نزديك مىشود سرازيرى آن افزون مىگردد تا به عروض مىرسد . « 7 » نجد طبق نظر

--> ( 1 ) . همان ؛ ج 1 ، ص 183 . The Geographical Journal ; Vol . CXIII , June . 1949 , p . 92 . ( 2 ) . همان ؛ ج 1 ، ص 184 . ( 3 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 103 ، 121 و 125 . ( 4 ) . معلّقات سبع ؛ ص 22 . ( 5 ) . معجم البلدان ؛ ج 4 ، ص 102 . ( 6 ) . المفصل فى تاريخ العرب . . . ؛ ج 1 ، ص 184 . ( 7 ) . همان ؛ ج 1 ، ص 185 .