از سرزمين عرب به شمار مىآمدند و جزاير قطيف و لحساء و ديگر مناطق اين سرزمين بيشتر اوقات از فرمانروايان بحرين اطاعت نمىكردند . « 1 » از اواخر قرن 16 تا اواسط قرن 17 ميلادى اين قسمتهاى خليج فارس تحت استيلاى پرتغاليان قرار گرفت و سپس اسما تحت تسلط دولت عثمانى درآمد . در سال 1913 كه دولت عثمانى سرگرم جنگهاى بالكان بود ، عبد العزيز بن سعود احساء را گرفت و بر قلمرو خود افزود . احساء منبع عايدات سرشار نفت عربستان سعودى است . بحرين ( مجمع الجزاير ) در خليج فارس ميان شبه‌جزيرهء قطر و خاك عربستان سعودى قرار دارد . مركز آن بندر مهم منامه « 2 » است ، بزرگترين جزاير بحرين عبارتند از : محرّق « 3 » ، ستره « 4 » ، ام نعسان « 5 » كه همه به واسطهء صيد مرواريد از قديم اهميت و شهرت داشته‌اند . مجمع الجزاير بحرين به‌طور كلى قسمتى از منطقه‌اى است كه در قديم به آن بحرين ( از بصره تا عمان ) مىگفتند . بحرين ( جزيرهء محرق ) به خط مستقيم در 195 كيلومترى ايران ( جنوب غربى جزيرهء نخيلو ) واقع است . مساحت بحرين 2 / 691 كيلومتر مربع است ، جزيرهء بزرگ آن بحرين است كه با پنجاه كيلومتر طول و بين 13 تا 25 كيلومتر عرض ، 85 درصد مساحت كشور بحرين را تشكيل مىدهد . اراضى زراعتى جزيره بحرين در دشت و تپه‌هاى كم‌ارتفاع قرار گرفته است . حاشيهء شمال آن ( به عرض حدود پنج كيلومتر ) حاصلخيز است و بيشتر مزارع و باغهاى جزيره در اين قسمت قرار دارد . آب و هواى قسمت مركزى جزيره خشك و زمينهاى آن كويرى و پوشيده از گياهان صحرايى است . زمينهاى قسمت جنوبى ( تشكيل شده از شن و ماسه ) تا دماغه رأس البر در منتهىاليه جزيره امتداد دارد . « 6 » بلندترين نقطهء آن در مركز جزيره به نام جبل الدخان حدود 135 متر از سطح درياى آزاد ارتفاع دارد . جزيرهء بحرين داراى منابع آب زيرزمينى و چشمه‌ها و چاههاى آرتزين ( جوشان ) است . دماى بحرين در گرمترين

--> ( 1 ) . نزهة القلوب ؛ ص 137 . ( 2 ) . Manama ( 3 ) . Moharraq ( 4 ) . Setra ( 5 ) . Omme Nacsan ( 6 ) . مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى بازرگانى ؛ بحرين ؛ تهران : 1362 .