ازجمله مفاهيم جغرافيايى كه دانشمندان مسلمان با آن آشنا شدند ، عقيدهء آريابهاتا « 1 » ( متولد 476 م . ) بود مبنى بر اينكه گردش روزانهء افلاك امرى صرفا ظاهرى است و اين خطاى ظاهرى از دوران زمين بر گرد محورش حاصل مىشود ؛ خشكيها و درياها بر سطح زمين به يك نسبت مساوى توزيع شده‌اند . خشكى ، شبيه به لاك‌پشتى است كه از هر طرف با آب احاطه شده و شكل گنبدى را دارد كه كوه مرو « 2 » ( كوهى خيالى ) بر قلهء آن است كه در زير قطب شمال قرار دارد و چهار حدّ آن عبارت است از : جاماكوت « 3 » در مشرق ، روم در مغرب ، لنكا « 4 » يا سيلان در زير قبه ( زير آسمان ) و سيدپور « 5 » در جنوب و قسمت مسكون زمين به نه قسمت تقسيم مىشود . هنديان طولهاى جغرافيايى را از سيلان يا سرنديب ( كه امروز آن را سرى لانكا مىگويند ) حساب مىكردند و چنان مىپنداشتند كه نصف النهار مبدأ از اجّين « 6 » ( كه شهرى در ايالت مالوه « 7 » هند بود ) مىگذرد . مسلمانان انديشهء قبة الارض بودن سيلان را پذيرفتند ؛ اما بعدها چنان پنداشتند كه قبة الارض همان اجّين است و به خطا چنان تصور مىكردند كه هنديان طولهاى جغرافيايى را از اجّين حساب مىكرده‌اند . « 8 » تأثير جغرافياى ايران بر جغرافياى اسلامى در متون جغرافيايى مسلمانان شواهد كافى در دست است كه از تأثير ايرانيان بر جغرافيا و نقشه‌كشى مسلمانان حكايت دارد ؛ ولى چگونگى انتقال معلومات ايرانى هنوز مشخص نشده است . كرامرز « 9 » آلمانى اشاره دارد كه در قرن سوم هجرى قمرى تأثير جغرافياى يونان بر جغرافياى اسلامى غلبه داشته است ؛ اما از اواخر اين قرن به بعد تأثير جغرافياى شرقى بخصوص ايران بيش از جغرافياى غربى بوده است ؛ زيرا نويسندگان

--> ( 1 ) . Arybhatiya ( 2 ) . Meru ( 3 ) . Jamakut ( 4 ) . Lanka ( 5 ) . Sidpur ( 6 ) . Ujjaini ( 7 ) . Malwa ( 8 ) . علم جغرافيا و تطور آن در جهان اسلام ؛ ص 92 ؛ ( تاريخچهء جغرافيا در تمدن اسلامى ، ص 6 و 7 ) . ( 9 ) . Analecta Orientalia ; 1 , 147 - 148 .