حسين قرچانلو
214
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )
عربستان دامدارى نيز پررونق بوده است . در اين مناطق جاندارانى چون پلنگ ، يوزپلنگ ، گرگ ، گربه وحشى ، كفتار ، گاو وحشى ، خر وحشى ، شترمرغ ، آهو ، سوسمار ، موش صحرايى و پرندگانى چون عقاب ، باز ، كركس ، جغد ، كلاغ ، شانهبهسر ( هدهد ) ، كبوتر ، هزاردستان و گنجشك وجود دارد . « 1 » نخستين دولت حاكم بر يمن و جنوب عربستان ، دولت معينى است كه در ناحيهء جوف يمن ( جوف جنوبى ) روى كار آمد و قسمت اعظم عربستان جنوبى زير سلطهء آنان بود . معين در اصل معان ( كه در تورات به صورتهاى ماعون و معون و معين براى ناميدن محل اين قوم آمده ) بوده است به معناى چشمهء آب . پايتخت معين شهر قرناو بود كه در جوف جنوبى ، شمالشرقى صنعاء قرار داشت . بهنظر مىرسد قرناو همان شهر معين در 110 كيلومترى شمال مأرب باشد . معينىها براى تجارت با شمال مهاجرنشينهايى در منطقهء يمن و قسمت غربى و شمال عربستان به وجود آورده بودند و كالاهاى تجارتى را از ساحل جنوبى عربستان از بنادر قان ( حصن غراب ) ، ظفار ( بندر مهره ) ، شبوه ( پايتخت حضرموت ) ، تمنع ( پايتخت دولت قتبان ) ، وادى خريب ، مأرب ( پايتخت سبأ ) ، جوف معين و نجران به سوى شمال مىآوردند . « 2 » بعدها سبئيان ، كه در جنوب معين و شمال قتبان و شمال غربى حضرموت زندگى مىكردند ، به جاى معينيان نشستند و بتدريج اسم و شهرت آنان بر ساير ممالك مجاور غلبه كرد . شهرت سبأ در ميان مسلمانان به لحاظ آمدن نام آن در قرآن « 3 » و شرح و بسطى كه در روايات اسلامى از قصص تورات و كتب يهود اخذ شده ، بوده است . « 4 » پايتخت دولت سبئيان در ابتدا شهر صرواح واقع در مغرب مأرب بود « 5 » و سپس شهر مأرب واقع در شصت ميلى مشرق صنعاء پايتخت شد . اين شهر در ارتفاع 3900 پا از سطح دريا قرار داشت و محل تلاقى چند راه بازرگانى بود كه سرزمين كندر و بخور را به بنادر مديترانه پيوند مىداد . سد مأرب از بناهاى مشهور اين شهر است « 6 » كه آن
--> ( 1 ) . همان ؛ ج 1 ، ص 202 - 204 . ( 2 ) . تاريخ عربستان و قوم عرب ؛ قسمت 1 و 2 ، ص 21 ، قسمت 3 ، 4 و 5 ، ص 2 . ( 3 ) . سبأ ، 15 . ( 4 ) . تاريخ عربستان و قوم عرب ؛ قسمت 3 - 5 ، ص 18 و 19 . ( 5 ) . تاريخ عرب ؛ ص 68 . ( 6 ) . همان ؛ ص 69 و 70 .