حسين قرچانلو
212
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )
يمن و تقسيمات آن يمن در جنوب غربى شبهجزيرهء عربستان واقع است و از دو بخش شمالى و جنوبى تشكيل شده است . يمن شمالى ( جمهورى يمن شمالى ) از شمال به كشور عربستان ، از مشرق و جنوب شرقى به جمهورى يمن جنوبى ، از جنوب به باب المندب و از مغرب به درياى سرخ محدود است . اين جمهورى قسمتى از سرزمين پادشاهى قديم سبأ بوده است . يمن جنوبى كه در منتهى اليه جنوب جزيرة العرب قرار دارد ، از شمال به عربستان سعودى از مشرق به شيخنشينهاى شبهجزيرهء عمان ، از جنوب به درياى عرب ( از متفرعات اقيانوس ) ، از مغرب به يمن شمالى ، از جنوب غربى به باب المندب محدود است . يمن جنوبى در قديم بيشتر به نام حضرموت معروف بوده است . بعد از اينكه يمن شمالى به استقلال رسيد سكنهء يمن جنوبى نيز خواهان استقلال شدند ، ولى مشكلات سياسى مانع اين امر شد و اين سرزمين كه به عدن معروف بود ، به صورت شيخنشين اداره مىشد تا اينكه در سال 1968 ميلادى به استقلال رسيد . به عقيده برخى از دانشمندان مرزهاى يمن در قديم از تثليث شروع مىشده تا صنعاء و سپس تا حضرموت ، شحر و عمان ، عدن ابين و تهامه ( در ساحل درياى سرخ ) ادامه داشته است . كوههاى سراة از شمال تا جنوب يمن تا سواحل درياى عرب امتداد داشته است و در لابلاى آن درّههايى بود كه آب باران در آن روان مىشد . « 1 » ناحيهء يمن بيشتر از سنگهاى ماسهاى و لايههاى تهنشين به وجود آمده است . در اين سرزمين حرّههاى زيادى وجود دارد كه برخى از جهانگردان از آنها ياد كردهاند ؛ مانند ارحب در شمال صنعاء كه مردم از آن براى خانهسازى سنگ سياه استخراج مىكنند . « 2 » در نزديكى ذمار آتشفشان و در بخش شمالى وادى ابرد و درّه ميان صرواح و مأرب زمينهاى حرّه يافت مىشود . مناطق آتشفشانى در قسمتهايى از عربستان جنوبى نيز مانند حضرموت ، عدن ، عمان و الربع الخالى وجود دارد كه از سنگهاى آتشفشانى در كارهاى ساختمانى استفاده مىشود .
--> ( 1 ) . Ency . of Islam ; Vol . 4 , p . 764 . . ( 2 ) . المفصل فى تاريخ العرب . . . ؛ ج 1 ، ص 191 و 192 .