تنعيم واقع شده جبل العير نام دارد . چنان كه در قرآن « 1 » آمده حضرت ابراهيم ( ع ) اجزاى بدن پرنده‌اى را بر فراز اين چهار كوه نهاد و سپس اجزاء را فراخواند ؛ آنها به هم پيوستند و پرنده به حالت نخستين بازگشت . « 2 » كوه بعدى حرا واقع در سه ميلى مكه است . رسول خدا ( ص ) پيش از بعثت در اين كوه ( غار حرا ) به عبادت مىپرداخت و آغاز وحى هم در اين كوه بوده است . « 3 » كوه ديگر جبل ثور در سر راه يمن و به فاصلهء يك فرسخ از مكه قرار دارد . غارى كه رسول خدا ( ص ) در مهاجرت از مكه به مدينه به اتفاق ابو بكر وارد آن شد در همين كوه است . « 4 » از ديگر كوههاى اطراف مكه جبل الرحمة ( كوه بخشايش ) است كه آن را إلال نيز مىگويند . « 5 » ديگرى كوه ثبير است و در ميان مكه و عرفات قرار دارد و به لحاظ بلندىاش آن را از مزدلفه و منى مىتوان ديد . در جاهليت از مزدلفه حركت نمىكردند ، مگر آنكه شعاع آفتاب بر كوه ثبير بتابد . « 6 » علت نامگذارى اين كوه به ثبير فوت مردى به نام ثبير از طايفه هذيل در آن بوده است . « 7 » آب آشاميدنى مردم مكه از چاهها تأمين مىشده است . از مهمترين چاهها ، چاه زمزم بوده كه دربارهء پيدايش آن داستانهاى فراوانى در كتب تاريخى و جغرافيايى آمده است . چاه بعدى چاهى بود كه وليد بن عبد الملك ميان دو تپهء طوى و حجون حفر كرد . آب مشروب حاجيان از اين چاه تأمين مىشده است ؛ بدين صورت كه آب چاه را به مكه مىبردند و در حوض چرمينى كه در كنار زمزم براى استفاده مردم گذارده بودند ، مىريختند . آب اين چاه بعدها خشك شد . چشمهء ثقبه از ديگر منابع تأمين آب مشروب مردم مكه بود . سليمان بن عبد الملك به والى حرمين ، خالد بن عبد الله قسرى ، دستور داد كه آب اين چشمه را به مكه جارى و ميان زمزم و ركن حجر الاسود آب‌نما كند . خالد آب اين چشمه را كه در پاى كوه ثبير بود به مكه آورد و در حوضى مرمرين ميان زمزم و ركن جارى ساخت . اين حوض تا زمان عباسيان موجود بود تا آنكه به دستور آنها ،

--> ( 1 ) . بقره ، 263 . ( 2 ) . سفرنامه ابن بطوطه ؛ ج 1 ، ص 135 و 150 . ( 3 ) . تقويم البلدان ؛ ص 78 . ( 4 ) . همانجا . ( 5 ) . سفرنامه ابن بطوطه ؛ ج 1 ، ص 150 و 151 . ( 6 ) . تقويم البلدان ؛ ص 78 . ( 7 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 17 و 18 .