دهى بوده كه آن ده را نيز به نام آن چاه نامگذارى كرده‌اند . قبا مسكن بنى عمرو بن عوف از انصار بوده است . « 1 » به نوشتهء حمد الله مستوفى ، قبا در آن هنگام نيز دهى ويران بوده است . « 2 » ابواء ، در هشت فرسخى شمال جحفه است . مشهور است كه عبد الله پدر رسول خدا ( ص ) در آنجا وفات كرده است و به نوشته مسعودى ، مادر پيامبر ( ص ) نيز در ابواء درگذشته است . به نوشتهء يعقوبى ، خانه‌هاى قبيلهء بنى اسلم در آنجا بود . « 3 » به نوشتهء اصطخرى ابواء در كنار راه مسافران حج و در شش ميلى ودّان واقع بود . « 4 » در سال دوم هجرت رسول خدا ( ص ) تا ودّان و ابواء به قصد تعرض بر كاروان قريش پيش آمدند . « 5 » خيبر در شش منزلى شمال‌شرقى مدينه واقع است . ابن خرداذبه در وصف نواحى مدينه از خيبر نام برده است . « 6 » به نوشتهء ابن فقيه ، تب خيبر مشهور و زبانزد همه بوده است . « 7 » اصطخرى به زراعت و نخلستان فراوان خيبر اشاره كرده است . « 8 » به نوشته مسعودى ، هنگامى كه پيامبر خدا ( ص ) در سال چهارم هجرت آهنگ خيبر كرد ، مردم آنجا براى مقابلهء با او دف‌زنان و با پوششهاى رنگين و زيورآلات طلا بيرون آمدند . « 9 » مقدسى خيبر را جزء نواحى مدينه به‌شمار مىآورد و مىنويسد : خيبر شهرى استوار است ؛ جامعى خوب دارد و درى كه امير المؤمنين على ( ع ) آن را از جا بركند در آنجاست . « 10 » به نوشتهء ياقوت خيبر ناحيه‌اى بوده به فاصلهء هشت بريد از مدينه و بر كنار راهى كه به شام مىرفت قرار داشته است . اين ناحيه قلعه‌ها ، كشتزارها و نخلستانهاى فراوان داشت . قلعه‌هاى آن ناعم ، قموص ، شقّ ، نطّاة ، سلالم ، وطيح ، و كتيبه نام داشته است . خيبر در لغت يهود به معناى قلعه است كه پيامبر ( ص ) آن را در سال هفتم و به

--> ( 1 ) . معجم البلدان ؛ ج 4 ، ص 23 . ( 2 ) . نزهة القلوب ؛ ص 14 . ( 3 ) . البلدان ؛ ص 94 . ( 4 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 24 . ( 5 ) . التنبيه و الاشراف ؛ ص 214 . ( 6 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 129 . ( 7 ) . مختصر البلدان ؛ ص 118 . ( 8 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 23 . ( 9 ) . التنبيه و الاشراف ؛ ص 226 . ( 10 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 120 .