( حصنى ) بود آبادانتر از تبوك و در سمت چپ آن قرار داشت . خرماستان باديه ( بيابان ) بود و از آنجا تا مرزهاى شام سه روز راه فاصله داشت . « 1 » صاحب حدود العالم مىنويسد : تيماء شهر كوچكى بود با مردم بسيار و در دل بيابان قرار داشت . « 2 » به نوشته مقدسى تيماء ، شهرى كهن در زمين وسيع پر از نخل بود . باغهايش فراوان و آبش بسيار ، با چشمه‌اى با آب سبك و شگفت‌انگيز و زيبا كه آب آن از يك پنجرهء آهنين عبور مىكرد و به يك بركه مىريخت . تيماء چاههاى آب شيرين نيز داشت كه به سمت باغها جارى بود . بيشتر ساختمانهاى شهر ويران بود ، جامع آن در ميان شهر و بازارها در اطراف شهر قرار داشت . مردم تيماء آزمند و حريص بودند . مرجعى دانشمند و فرمانروايى كارآمد نداشتند . خطبه‌خوان آنها بقّال و حاكمشان كفّاش بود . مردمى سخت متعصب بودند و زره‌هاى داودى داشتند كه به هنگام آشوبها بر تن مىكردند . « 3 » ولى ياقوت از قول اصمعى مىنويسد : سرزمينى است كه در آن آب نيست . « 4 » به نوشته ابو الفداء ، تيماء جايگاه قبيله طىّ بوده است . « 5 » در شمال حجاز و در قسمتهاى غربى شبه‌جزيره ، نواحى حرار يا حرّات ( زمينهاى آتشفشانى ) قرار دارد . اين منطقه پوشيده از سنگ و ريگهاى سياه و مواد آتشفشانى منجمد « لاوا » است . به گفته دانشمندان مسلمان ، حرار زمينى است با سنگهاى سياه و فرسوده ، چنان كه گويى به آتش سوخته شده است و زير آن زمين نرمى قرار دارد كه سياه نيست ، بلكه بسيارى سنگها و نزديكىشان به يكديگر آن را سياه مىنماياند . « 6 » حرّة العويرض با بيش از 150 كيلومتر طول و 1500 تا 2100 متر ارتفاع از بزرگترين اين حرات است . « 7 » حرّهء حجاز و حرّه غرب جزيرة العرب تا حرّه‌هاى شام در

--> ( 1 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 24 و صورة الارض ؛ ج 1 ، ص 34 . ( 2 ) . حدود العالم ؛ ص 169 . ( 3 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 363 . ( 4 ) . معجم البلدان ؛ ج 1 ، ص 907 . ( 5 ) . تقويم البلدان ؛ ص 121 . ( 6 ) . لسان العرب ؛ ج 2 ، ص 242 و معجم البلدان ؛ ج 2 ، ص 247 به بعد . ( 7 ) . تاريخ عربستان و قوم عرب ؛ جزء 1 ، 2 و 3 ، ص 6 .