بوده است . « 1 » در قرن ششم ابو عبد الله شريف ادريسى ( م . 560 ق / 1166 م ) كه در دربار رجار دوم ، پادشاه نورمان سيسيل ، مىزيست از بزرگترين جغرافيادانان قرون وسطى بوده است . « 2 » او به دستور رجار ، مجموعه‌اى شامل نقشه‌هاى عالم به وجود آورد . ادريسى نقشه‌هاى بطلميوس را مبناى كار خود قرار داد و نقشهء نقره‌اى يا كره‌اى آسمانى رنگ و شبحى از دنياى شناخته شدهء آن روزگار را به شكل دايره ساخت . سپس نقشه‌اى از عالم كشيد و هر يك از هفت اقليم را به ده بخش طولى تقسيم كرد و بعد نقشهء جداگانه و تفصيلى هر يك از اين بخشها را ترسيم نمود . او اطلاعات جغرافيايى را كه از منابع مسلمانان و نورمانها به دست آورده بود بدان نقشه‌ها وارد كرد . اين نقشه‌ها بخشى از تأليف بزرگ جغرافيايى او موسوم به نزهة المشتاق فى اختراق آلافاق است . به استثناى نقشهء نقره‌اى ( كرهء جغرافيايى ) خوشبختانه بقيهء نقشه‌هاى او تا كنون باقى مانده است . نقشه‌هاى ادريسى بهترين نمونهء همكارى ميان مسلمانان عرب‌زبان و نورمانها در زمينهء نقشه‌نگارى است . « 3 » زمانى كه اروپا قرون وسطى را سپرى مىكرد ، نقشه‌هاى ادريسى نشان دهنده كمال نقشه‌بردارى مسلمانان بود . « 4 » به گفتهء دكتر نيكولا زياده نقشه‌هاى ادريسى در شناختن نقشهء جهان مدتها مرجع اروپاييان بوده است . « 5 » پس از ادريسى ، احمد طوسى كه يكى از كيهان‌نگاران مسلمان و مؤلف كتاب فارسى عجائب المخلوقات ( تأليف حدود 576 ) است ، نقشه‌هايى را به روش مكتب بلخى ترسيم كرد . در يكى از نسخ خطى كتاب عجائب المخلوقات كه در كتابخانه گوتا موجود است ، شش نقشه به روش مكتب بلخى وجود دارد . نقشه‌هاى مذكور عبارتند از : نقشهء بحر خزر ( درياى قزوين ) ، درياى مديترانه ، جبال ، سند و خليج فارس و بلاد عرب . در قرن هفتم هجرى نيز تعدادى نقشهء عالم ترسيم شد كه برخى به روش يونانى - اسلامى و بعضى به روش مكتب بلخى بوده است .

--> ( 1 ) . تاريخ الادب الجغرافى العربى ؛ ص 290 . ( 2 ) . خدمات مسلمانان به جغرافيا ؛ ص 51 . ( 3 ) . « نقشهء جغرافيايى » ؛ ص 83 و خدمات مسلمانان به جغرافيا ؛ ص 51 . ( 4 ) . كارنامه اسلام ؛ ص 82 . ( 5 ) . الجغرافية و الرّحلات عند العرب ؛ ص 15 .