حسين قرچانلو
116
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )
ترجمهء فارسى عجايب المخلوقات در موارد مختلف ، آثار تقليد از كتاب محمد بن محمود همدانى ( عجايبنامه ) به چشم مىخورد ؛ بدون اينكه از نويسندهء آن نامى به ميان آيد . قزوينى در آثار خود از ابو على سينا ، ابو ريحان بيرونى ، جاحظ نويسندهء كتاب الحيوان و تحفة الغرائب بكرّات نام برده است . قزوينى نويسندهاى خلّاق و مبتكر نبوده ؛ بلكه محققى بزرگ و ناقل مطالب ديگران بوده است . « 1 » به گفته كراچكوفسكى بسيارى از دانشمندان او را با هرودوت و پلينى برابر دانستهاند . « 2 » قزوينى در آثار البلاد و عجايب المخلوقات تأكيد مىكند كه چيزى بر مطالب ديگران نيفزوده است و به اين ترتيب مىخواهد دربارهء دقت علمى آنچه نقل مىكند به خوانندهاش اطمينان دهد . « 3 »
--> ( 1 ) . عجايبنامه ؛ تعليقات ، ص 18 و 19 . ( 2 ) . تاريخ ادب الجغرافى العربى ؛ ص 388 . ( 3 ) . عجايبنامه ؛ تعليقات ، ص 18 و 19 .