نيافته بودند . سرانجام كشتى او در ساحل طلايى جنوب اسپانيا غرق شد . « 1 » به‌طور كلى تعيين نقش مسلمانان در پيشرفت جغرافياى بحرى دشوار است ؛ چه از سفرهاى ايشان اطلاع كمى در دست است . با روى كار آمدن عثمانيان در آسياى صغير سرانجام ناوگان عثمانى در درياى مديترانه به كمال قدرت رسيد ؛ ولى در اقيانوس هند مسلمانان توانستند قدرت خود را تا زمان راهيابى پرتغاليان به اين دريا حفظ كنند . « 2 » شهاب الدين احمد بن ماجد ( متوفاى قرن نهم هجرى قمرى ) كشتى واسكودوگاما را از مليندى ( مالندى ) در ساحل شرقى افريقا تا كاليكوت واقع در سواحل غربى هند در سال 1498 ميلادى هدايت كرد . ابن ماجد در كتاب الفوائد فى اصول علم البحر و القواعد از روش كشتيرانى و به كارگيرى قطب‌نما سخن گفته و نيز اطلاعات بسيار زيادى از درياى سرخ و اقيانوس هند داده است . از ديگر دريانوردان مسلمان سليمان بن احمد مهرى ( قرن دهم هجرى قمرى ) از مردم جنوب شبه‌جزيرهء عرب است . كتابهاى العمدة المهريه فى ضبط العلوم البحريه در زمينهء علوم نظرى دريانوردى و المنهاج الفاخر فى علم البحر الزاخر دربارهء علوم عملى دريانوردى از اوست . « 3 » آثار ابن ماجد و سليمان مهرى نشان دهنده اوج معرفت مسلمانان در جغرافياى دريايى است . آنان در دريانوردى از نقشه‌هاى دريايى كه احتمالا خطوط نصف النهار مدارات بر آنها ترسيم شده بود و همچنين از اسبابهاى دقيق دريانوردى استفاده مىكردند و از اطلاعات نجومى بهرهء فراوان مىبردند .

--> ( 1 ) . جهانگردان مسلمان در قرون وسطا ؛ ص 101 . ( 2 ) . علم جغرافيا و تطورات آن در جهان اسلام ؛ ص 110 . ( 3 ) . جهانگردان مسلمان در قرون وسطا ؛ ص 10 - 11 .