مرجئه و اكثر علماى تابعين ميگفتند كه مرتكب گناهان كبيره را چون بانبياى مرسل و كتب آسمانى و بحقانيت احكام الهى اقرار دارند ، بايد مؤمن شمرد . ولى چون ارتكاب كبيره كرده فاسق محسوب مىشود و فسق منافى با ايمان و اسلام نيست « 100 » . » در اين ميان و اصل بن عطا كه بمجلس حسن بصرى رفت و آمد داشت ، عقيده‌اى تازه ابراز داشت كه با عقايد پيشين متفاوت بود . و اصل بن عطا ميگفت ، مسلمان فاسق نه مؤمن است و نه كافر ، بلكه در ميان آن دو جاى دارد و فسق مرتبه بين كفر و ايمان مىباشد . « در حقيقت مرتكبين كبائر از صف كفار و مؤمنين هر دو خارجند ، و از ايشان كناره‌گيرى ( اعتزال ) جسته‌اند و در عداد هيچكدام محسوب نميشوند « 101 » . » عقيده و اصل بن عطا از اين تاريخ بنام المنزلته بين المنزلين و اعتزال معروف شد ، و پيروان او را هم اهل اعتزال يا معتزله خوانده‌اند « 102 » . » « چون حسن بصرى اين بدعت را از و اصل شنيد ، گفتار او را مخالف سخن فرق پيش يافته او را از مجلس خويش براند . و اصل بپاى ستونى از ستونهاى مسجد بصره بنشست و از جمع عزلت كناره گرفت ، و هم‌نشين گمراه وى عمرو بن عبيد بن باب مانند بنده‌اى كه مادرش فريادرس او باشد بوى پيوست ، و در آن روز مردمان گفتند كه و اصل و عمرو از گفتار ديگر مسلمانان اعتزال جسته و كناره‌گيرى كردند . و از آن روز پيروانشان به معتزله يعنى كناره‌جويان ناميده شدند « 103 » . » لازم بيادآورى است كه و اصل بن عطا ( 80 - 131 ه . ) و عمرو بن عبيد بن - باب ( 80 - 144 ه . ) هر دو ايرانى بودند . و اصل بن عطا و عمرو عبيد ، سپس عقيده جهنى را درباره قدر پذيرفتند .

--> ( 100 ) - خاندان نوبختى ص 34 . ( 101 ) - خاندان نوبختى ص 35 . ( 102 ) - خاندان نوبختى ص 35 . ( 103 ) - الفرق بين الفرق ص 76 .