« بخارا را بازارى بوده است كه آن را بازار ماخ روز خوانده‌اند سالى دو بار هر بارى يك روز بازار كردندى و هر بارى كه بازار بود دروى بتان فروختندى و بهر يك روز زيارت از پنجاه هزار درم بازرگانى شدى و محمد بن - جعفر اندر كتاب آورده است كه اين بازار روزگار ما بوده است و من بغايت عجب داشتمى كه اين را از بهر چه كرده‌اند ؟ . پرسيدم از پيران و مشايخ بخارا كه سبب اين چه بوده است . گفتند اهل بخارا در قديم بت‌پرست بوده‌اند اين بازار مرسوم شده بود از آن تاريخ باز در وى بت فروختندى حالا نيز همچنان مانده است و ابو الحسن نيشابورى در كتاب خزاين العلوم آورده است كه در قديم پادشاهى بوده ببخارا نام او ماخ اين بازار وى فرمود ساختن و درودگران و نقاشان را فرمود كه سال تا سال بتان تراشيدندى بدين بازار بروز معين حاضر گردندى و فروختندى و مردمان خريدندى و هرگاه آن بت گم شدى يا شكستى يا كهنه شدى چون روز بازار شدى ديگر خريدندى و آن كهنه را بينداختندى و آنجا كه امروز مسجد جامع ماخست صحرائى بوده است بر لب رود و درختان بسيار چنان كه در سايه درختان بازار بودى و آن پادشاه بدين بازار آمدى و بر تخت نشستى بدين موضع كه امروز مسجد ماخست تا مردمان رغبت كردندى به خريدن بت و هركس خويشتن را بتى خريدى و به خانه بردى باز اين موضع آتش‌خانه شدى و در روز بازار چون مردم جمع شدندى همه به آتشخانه اندر آمدندى و آتش پرستيدندى و آن آتشخانه تا بوقت اسلام بجاى بود چون مسلمانان قوت گرفتند آن مسجد را بر آن موضع بنا كردند و امروز از مسجدهاى معتبر بخاراست « 257 » » آقاى كريشمن در مقاله « يك استودان سنگى منقوش - مطالعه‌اى در آداب تدفين ساسانى « در مجله انستيتوى هنرهاى زيباى دانشگاه نيويورك Artibus - Asiae مقايسه و بررسى جالبى از تأثيرات آداب مردگان و دفن پيش از اسلام با آداب پس از اسلام كرده است .

--> ( 257 ) - تاريخ بخارا .