بمردگان موجود است ، با آنچه گذشت تفاوتهاى بسيارى را نشان ميدهد . ساختن سايبان و مقبره اختصاصى سر پوشيده ، گذاشتن سنگ قبر برجسته كندگارى شده و منقوش ، و حتى گاهى نهادن مجسمه حيوانات چون شير و قوچ و غيرو بر قبر ، ( عكس‌هاى شماره 39 - 40 ) اطعام در روزهاى سوگوارى . برگزارى مراسم سوگوارى و يادبود در روزهاى هفتم و چهلم و سال و غيرو ، و بسيارى از آداب ديگر . بامانت گذاشتن مردگان براى آنكه گوشت و پوست آن از ميان برود و سپس استخوان آن باماكن مقدسه انتقال يابد ، خود گونه‌اى تدفين دو مرحله‌ايست و بىشباهت بنحوه تدفين مردگان ايران پيش از اسلام نيست . ايجاد مقابر به صورت سردابه و زيرزمين كه مردگانرا ( در تابوت يا بدون تابوت ) در آن مدفون ميسازند از قديم در ايران مرسوم بوده است . نمونه اين گونه تدفين را در گورستانهاى پارتى به خوبى ميتوان مشاهده كرد « 252 » . » متأسفانه كاوشهاى باستانشناسى اسلامى كه روشنگر اين آداب و رسوم است در ايران كمتر انجام گرفته است ، و گرنه شواهد بسيار از اين امر بدست ميداد ، و ميتوانست گوياى تغيرات بسيارى باشد كه بين مراسم تدفين امروز و آغاز اسلام وجود داشته است . در كاوشهاى باستانشناسى خوارزم مىبينيم كه مردگان را به پشت يا به طرف چپ در گور ميخواباندند ، « درحالىكه صورت ميت به طرف شرق و پشت او به طرف غرب واقع ميگشت « 253 » . » با توجه باينكه قبرستان خوارزم مربوط بزمانى بين سده چهارم تا ششم هجرى است اين حقيقت روشن ميگردد كه تا آن زمان هنوز آداب تدفين اسلامى كاملا رعايت نميشده است .

--> ( 252 ) - ن . ك . بكتاب ايران از آغاز تا اسلام - گيرشمن . ( 253 ) - تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامى برتولد اشپولر - ترجمه دكتر جواد فلاطورى ، ص 299 .