محمد حسن سمسار
157
جغرافياى تاريخى سيراف ( فارسى )
اين مسجد از آثار قبل از مغول مىباشد كه در نيمه اول سده هشتم هجرى مورد تعميرات اساسى قرار گرفته است . از جمله تعميرات و تغيراتى كه در مسجد دادهاند ، محراب بسيار عالى گچبرى شده ايوان شرقى بنا است كه آن را بسال 738 ه . ساختهاند . ( عكس شماره 37 ) « محراب مسجد با جهت قطب مغناطيسى شمال 47 درجه اختلاف دارد . بعد در كنار آن محراب ، محراب كوچك محقرترى ترتيب دادهاند كه تقريبا به قدر 30 درجه انحراف قبله سابق را اصلاح مىكند « 247 » نمونه ديگر از اين قبيل انحرافات در قبله را در مسجد « جمعه » نطنز مىيابيم . « چندين بنا كه مربوط بدورههاى مختلف ولى قريب العهد به يكديگر هستند سر هم رفته مسجد جمعه خوانده مىشود « 248 » » مسجد داراى دو تاريخ 704 و 709 ه . است يكى از بناهاى اين مجموعه بقعه شيخ عبد الصمد اصفهانى است . « بقعه شيخ عبد الصمد اصفهانى نيز در 707 ه . ( 1307 م . ) يعنى تقريبا مقارن انجام مسجد بپايان رسيده است . اما ظاهرا زمان شروعش پس از زمان شروع مسجد بوده است . محور اصلى بقعه كه همان محور محراب آن باشد با محور مسجد متوازى نيست و قريب 10 درجه انحراف دارد . اين اختلاف بقدرى است كه نميتوان منسوب باشتباه طرحريزى كرد . از آنجا كه هيچ سبب مادى نميتواند براى وقوع اين انحراف غير طبيعى يافت ، بايد تصور كنيم كه قبلهشناسى در آغاز ساختمان مسجد با قبلهشناسى در آغاز ساختمان مسجد با قبلهشناسى در موقع بناى مقبره متفاوت بوده است « 249 » » ( عكس شماره 38 ) بدينسان ميبينيم كه حتى در آغاز سده هشتم هجرى هم شناخت درست قبله براى مردم در ايران ميسر نبوده است . بنابراين عدم شناسائى
--> ( 247 ) - آثار ايران اندره گدار - ترجمه رشيد ياسمى ج 1 ص 28 . ( 248 ) - آثار ايران ص 37 . ( 249 ) - آثار ايران ص 40 .