و درباره جده مىنويسد : « جده شهر آباد و حصاردار است . مردمش اهل تجارتند . جده خزانه مكه ، و باراند از يمن و مصر است ، و مسجد جامع نيكو دارد . تنها مردم آن از جهت آب در زحمتند ، و از دور آب حمل ميكنند و بيشتر مردم آن ايرانيانند و داراى كاخهاى زيبا هستند « 8 » . » و باز مىنويسد : « اگر كسى بخواهد به هجر ( شهرى نزديك به بصره ) و عبادان سفر كند ، مجبور است كه از درياى فارس و عمان و كرمان و تيز مكران بگذرد . كه بيشتر مردم آن را تا حدود يمن درياى فارس ميخوانند ، و بيشتر كشتىسازان و دريانوردان آن ايرانيند « 9 » . » نوشته‌ى اين جغرافيانويس عرب كه كتاب خود را بسال 375 هجرى نوشته است ، به خوبى تسلط ايرانيان را بر آبها و سواحل دو سوى خليج فارس ، و درياى عمان ، و درياى سرخ نشان ميدهد . و اين پاسخى است شايسته ، بخيال‌پردازانى كه بنامگزارىهاى بچه‌گانه درباره خليج فارس مىپردازند . فرمانروائى ناورانان ايرانى بر خليج فارس ، و درياهاى پيوسته آن ، قرنها بر اين روش ادامه داشت . در اين زمان دراز ، مراكز مهم بازرگانى ، و بنادرى كه در روزگار خود از پررونق‌ترين بنادر ، و مراكز تجارتى جهان بشمار ميآمدند ، يكى پس از ديگرى بر كرانه‌ها يا جزيره‌هاى خليج فارس پديد آمد . هريك از اين بنادر در روزگار آبادانى خود . در تمام جهان شهرت و اعتبار بسيار داشت . يكى از مشهورترين آنها بندر « سيراف » است . سيراف بندرى با افسانه‌هاى دل‌انگيز ، بندرى كه امروز دست روزگار گرد فراموشى بر چهره آن پاشيده ، اما بروزگار آبادانى ، يكى از مشهورترين و ثروتمندترين بنادر جهان بود .

--> ( 8 ) - احسن التقاسيم ص 79 . ( 9 ) - احسن التقاسيم ص 18 .