رشيد الدين فضل الله همدانى
مقدمهء مصحح 20
جامع التواريخ ( تاريخ سامانيان وبويهيان وغزنويان ) ( فارسى )
كاغذ مورد مصرف خود با دستخط خود در حواشى نوشته است ، ولى در بقيّهء موارد عين نسخه را حفظ كرده است . در بخشهاى مربوط به دولتهاى ديگر نيز برگهاى آغازين و فرجامين را حذف كرده است و در برگ 375 استنساخ اصلى به جاى باز مانده است . . . توصيف اين نسخه چنين است : درون جلدى سرخ رنگ ميشنى جديد ، 435 برگ ، به ابعاد 38 2 / 54 ، ابعاد متن نوشته 8 / 22 5 / 31 ، و گاهى 5 / 25 8 / 36 است . بخشهاى نگاشته شده به شيوهء وصّالى آماده شده است . كاغذ كنارى ضخيم و پنبهاى ، و كاغذ ميانى يعنى بخش نگاشته شده به رنگ روشن و كاهى است . هر برگ 35 سطر دارد . نوشتهها در درون جدولى شنگرفى ، مشكى ، آبى ، سفيد و تذهيب شده است . خط آن پخته و نسخ يك دست است . نقطهگذارى ندارد . اشعارى كه از جامع التّواريخ نقل شده با جوهر شنگرفى نوشته شده است كه گاهى خراشيدگى دارد ، و يا بر روى آن كاغذ چسبانيده شده است ، بويژه در بخش سامانيان . . . خدشه و خراشيدگى بسيار است . اين نسخه نيز داراى مينياتورهاى بسيار است . مينياتورهايى كه از نسخهء ديرين جامع التّواريخ برگرفته شده ، چنان كه در نمونهها ديده مىشود . سبك و مكتب اين نقّاشيها مغولى است ، محلّ مينياتورها و صحنهها عينا همانند نسخهء اساس است . مابقى آن ويژگيهاى مكتب تيمورى دارد . . . » در پايان بخش تاريخ افرنج اين نسخه آمده است : « . . . او از شهر ترفيس است و قريب يك سال بود كه بر كرسى پاپى نشسته ، و آن زمان كه جامع اين كتاب اين حكايات نبشته است ، تاريخ هجرى در شهور سنهء خمس و سبعمايه بوده است ، و در آن پاپ بنطكطوس بود . و السلم على من اتبع الهدى » . و چنان كه در تصوير اين نسخه ديده مىشود ، سطرى از حافظ ابرو