رشيد الدين فضل الله همدانى
5
جامع التواريخ ( تاريخ اقوام پادشاهان ختاى ) ( فارسى )
مقدّمهء تاريخ مذكور مشتمل بر قواعد و ضوابطى كه ايشان را است و به تقرير تاريخ تعلّق مىدارد چون اهل ختاى « 1 » بتپرست و ارباب اديان و ملل مختلف و كفّار بودهاند ، بنياد دعوى و تقرير ايشان قدم عالم است ، بدان سبب تواريخى كه آغاز نهادهاند و قياس ظهور خلق از آن مىكنند بغايت بسيار است ، و در هيچ عهدى كتب تواريخ ايشان و حكايات آن در اين ملك نبوده ، به واسطهء بعد مسافت ، و حكما و دانايان ايشان اينجا نرسيدهاند و پادشاهان اين ولايت نيز به تتبّع و تفحّص آن مايل نبوده ، و بدان التفات ننموده . و در زمانى كه نوبت قاآنى و پادشاهى روى زمين به مونككا قاآن « 2 » رسيد ، برادر خويش هولاگو خان « 3 » بن تولوى خان بن چنگگيز خان را به ايرانزمين فرستاد ، و پادشاهى اين ممالك بر وى مقرّر شد ، از حكما و منجّمان و اطبّاى ختاى در بندگى وى [ جمع ] آمده بودند ، و چون پادشاهى بغايت با كمال عقل و كفايت بود و مهوّس ، جمله علوم مولانا سعيد استاد البشر افضل المتأخّرين
--> ( 1 ) . Hitai ( 2 ) . Mongke Qa'an ( 3 ) . Hulagu Han