محمد جواد لياقتدار

16

تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد ( ع ) بررسى اجمالى نكات تربيتى دعاى مكارم الاخلاق ( فارسى )

دعا از ريشه « دَعَوَ » و به معنى خواندن و يا حاجت خواستن و استمداد است ( قريشى ، 1352 ، ج 2 ، ص 344 ) . گاهى مراد از دعا ، مطلقِ خواندن است ، همانند آنچه در آيه ششم از سوره نوح آمده است : « فَلَمْ يَزدهُم دُعايى الّا فِراراً . دعوت و خواندن من ، نتيجه‌اى جز فرار آنها نداشت . » به علاوه ، گاهى منظور از دعا ، درخواست و استمداد است ، همانند آنچه درآيه 39 از سورهء ابراهيم آمده است : « الحمدُللهِ الذي وهب لي علي الكِبرِ اسْمعيلَ و اسْحقَ ، انَّ ربي لَسميعُ الدُّعا » ؛ سپاس خداى را كه در بزرگسالى به من ( دو فرزند ) اسماعيل و اسحاق را بخشيد ( عطاكرد ) ، به درستى كه پروردگارم شنوندهء درخواست و استمداد است . مؤلف المنجد نيز معناى دعا را درخواست و طلب استعانت و استمداد دانسته است : « دعاه / فاداه ؛ رغب اليه ؛ استعانه . » ( معلوف ، 1365 ، ص 216 ) بر اساس نظر راغب اصفهانى ، دعا گاهى به معناى تهيه مىآيد . مثلًا « دعوت البنى هذا زيداً ؛ يعنى اين پسرم را زيد ناميدم . » گر چه برخى همانند زمخشرى و بيضاوى اين معنا از دعا را « نسبت دادن » دانستند . المنجد نيز هر دو معنا را قائل شده است ( همان ) . به هر حال هر دو گفته ناظر بر معناى « دعوا » در آيه 91 سورهء مريم است : « ان دعوْا لِلرّحمنِ ولَداً و ماينبغي للرحمن ان يتَخذَ ولداً » ؛ براى خداى مهربان فرزندى نسبت دادند يا نام نهادند ، در حالى كه شايسته نيست براى او فرزندى داشته باشد ( قريشى ، 1352 ، ج 2 ، ص 346 ) . به علاوه ، كلمه « تدعون » به معناى مبالغه در دعا و به شدت