اما طرق تجارتى بين المللى ايران بمناسبت اقامت ايلخانان در آذربايجان و مركز قرار دادن آنجا همه منتهى به اين قسمت مىشد مخصوصا كه آذربايجان بر سر راههاى عمدهء دشت قبچاق و خوارزم و ايران و عراق و درياى مديترانه قرار داشت و در عهد مغول از موقعى كه تبريز پايتخت ايلخانان شده اين شهر بزرگترين مركز تجارتى ايران بلكه از مهم‌ترين دارالتجاره‌هاى دنياى آن زمان گرديده است و حكم بغداد را در عهد خلفاى عباسى بهم رسانده . در ايام ايلخانان عموم راههاى كاروانى شرق اقصى و هند و درياى مديترانه و دشت قبچاق و ايران و عراق به شهر تبريز منتهى مىگرديد و اقسام مال‌التجاره‌هاى اين نواحى به آن شهر وارد و در آنجا دادوستد مىشد . تبريز از سه طريق با خليج فارس مربوط بود : 1 - راه بصره و بغداد كه از معابر جبال كردستان گذشته به مراغه مىآمد و از مراغه به پايتخت مىرسيد . 2 - راه بندر سيراف ( بندر طاهرى حاليه ) به شهر شيراز و اصفهان و كاشان و قم و رى و قزوين . 3 - راه هرموز و كرمان و يزد و كاشان كه در اين محل اخير به راه دوم متصل مىشد . علاوه بر اين سه‌راه تبريز چنان كه در فوق گذشت بر سر جادهء اصلى ابريشم قرار داشت و از طريق اردبيل و جلفا و خوى با جميع بلاد گشتاسفى و موقان و اران نيز مربوط بود . تبريز با ممالك عيسوى از دو طريق ارتباط داشت : 1 - راه ارمنستان كبير از طريق خوى و منازگرد و ارزنةالروم به طرابوزان كه در اين تاريخ از دارالتجاره‌هاى مهم تجار ژنى بود . 2 - راه ارمنستان صغير از طريق معابر جبال كردستان يا از طريق ارزنةالروم و سيواس و يا از طريق وان و ديار بكر كه بالاخره در ساحل خليج اسكندرون به بندر لاژازو « 1 » از بنادر ارمنستان صغير و از بازارهاى تجارتى عمده و مركز معاملهء

--> ( 1 ) - Lajazzo