عباس اقبال آشتيانى
567
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
از آسيا را داير كرد بلكه بر اثر سياست بين المللى ايلخانان ايران در افتتاح روابط با پاپها و سلاطين عيسوى اروپا و لشكركشى بشام و مصر بتدريج ارتباط مهمى بين مصر و شام و اروپا با آسياى مركزى و شرقى كه تا آن تاريخ به كلى بر سكنهء قسمت غربى عالم مجهول مانده بود برقرار كرد و متعاقب مسافرتهاى پلان كار پينو و گيّوم دو روبرو كى به قراقروم و برادران ماركوپولو به چين و پردنن به ايران و آسياى شرقى و سفرا و مبلغين ديگر عيسوى آسياى مركزى و شرقى در اروپا معروف گرديد و در حقيقت اين مأمورين و مسافرين آسيا را براى هموطنان خود مكشوف ساختند و اطلاعات بسيار در باب تمدّن و آبادى و راهها و تجارت و امتعهء نفيسهء اين قسمت از دنيا در اروپا انتشار دادند . انتشار اين معلومات در قطعهء اروپا مقارن بود با دورهء بسط اقتدار تجارتى بنادر ممالك شمالى درياى مديترانه مخصوصا دو بندر مهم ونيز و ژن كه در اين تاريخ صاحب تجارتى عظيم در اين دريا بودند و كشتيهاى تجار آن دو بندر بين غالب بنادر مصر و شام رفتوآمد مىكردند و قسمت اعظم مالالتجارههاى عزيز ممالك اسلامى را در اين بنادر خريده براى فروش به اروپا مىبردند . تجار ونيزى به شرحى كه در تاريخ اروپا مسطور است در نيمهء اول قرن سيزدهم ميلادى بر شهر قسطنطنيه استيلا پيدا كردند و قريب نيم قرن در آن مركز مهم مستولى مانده كليد تجارت اروپاى شرقى و مديترانه و آسياى غربى را در دست خود گرفتند و از آن شهر از يك طرف با روسيهء جنوبى و شرقى و ممالك خوارزمشاهى قديم و ماوراء بحيرهء خوارزم و از طرفى ديگر با اراضى متعلقه بمماليك مصر و شام تجارت مىكردند . تجار ونيزى از راه درياى سياه با مغولانى كه در دشت قبچاق و خانات بلغار و باشقرد و كريمه مستقر شده بودند داخل تجارت شدند و از ايشان غنايمى را كه از غارت ممالك مغلوبه بدست آورده بودند مىخريدند و در عوض آنچه را كه محتاجاليهاى ايشان بود به آن قوم مىفروختند . امتعهء مهمى كه در اين تاريخ بدست تجار ونيزى از ممالك فوق به اروپا حمل مىشد عبارت بود از چوب و كتان و زفت ( جهت كشتيها ) و نمك و عسل و موم و پوست