عباس اقبال آشتيانى
564
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
استيلاى مغول در اوايل نه تنها موجب ويرانى آباديها و خرابى عمارات و ابنيه گرديد بلكه جمع كثيرى از استادان صنايع مستظرفه و هنرمندان را از ميان برد و از اين مردم عدهاى نيز مثل فضلا از ايران گريختند و ببلاد ديگر اسلامى از جمله به سرزمين روم و مصر مهاجرت نمودند و در پناه امرا و سلاطين آن نواحى ببروز هنر و استادى خود پرداختند و همين مسئله همچنانكه ادبيات فارسى را در خارج ايران منتشر ساخت صنايع ظريفه و سبك معمارى خاص ايرانى را نيز در بلاد روم و مصر داخل نمود و يك عده از ابنيهء مصر و شام و روم در آن ايام بدست اين ايرانيان مهاجر بنا شده است . از زمان هولاگو ببعد كه روابط بين ممالك اسلامى مركز و مغرب آسيا با چين رو به افزايش رفت و متمدنين چينى و ايرانى ببلاد يكديگر رفتوآمد كرده با هم مخلوط شدند و بالنتيجه بسيارى از معلومات و هنرهاى يكديگر را آموختند هم معمارى اسلامى عهد سلاجقه و بنى عباس بدست ايرانيان در چين نفوذ نمود و هم معمارى چينى در ممالك اسلامى ، مخصوصا از سبك معمارى چينى چيزى كه بيشتر در ميان مسلمين تأثير كرده يكى شكل گنبدهاست كه در مقابر و مساجد كاملا از معابد چينى و بودائى تقليد شده ديگر استعمال رنگ آبى شفاف در كاشىكارى و پوشاندن خارج گنبدها از كاشيهاى كبود براق مخصوصا بعضى از بناهائى كه از عهد ايلخانان باقى مانده از دور هيئت چادرها يعنى يورتهاى مخصوص ايلات را دارد و از اين جهت بناى ظريفى كه هنوز قسمت عمدهء آن در مراغه باقيست و به مقبرهء دختر هولاگو خان شهرت دارد از همه نمايانتر است . اما از آثار و ابنيهء عهد ايلخانان آنچه هنوز بجاست اگرچه به حال خرابى است و قسمت عمدهء آنها محو شده ابنيهء ذيل قابل اعتناست : 1 - مقبرهء معروف به مقبرهء دختر هولاگو در مراغه ، 2 - بقاياى رصدخانهء مراغه ، 3 - مسجد ورامين از اولجايتو ، 4 - قسمتى از مسجد جامع اصفهان از اولجايتو ، 5 - گنبد سلطانيه از اولجايتو ، 6 - بنائى از ابو سعيد در مراغه ،