عباس اقبال آشتيانى
554
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
قصايد بسيار در مديحه داشته و عاقبت از اين طرز سخنسرائى ملول شده و انزوا اختيار كرده است و در آن حال به خواهش دوستى يك مثنوى به وزن خسرو شيرين نظامى بنام مهر و مشترى در سال 778 منظوم كرده كه محتوى بسى اشعار لطيف و نكات دقيق است . صنايع و ابنيه و آثار چنان كه مكرر در ضمن فصول سابقه گفتهايم يكى از بزرگترين اثرات خوب استيلاى مغول و تشكيل دولت واحد تاتار استقرار روابط مستقيم بين ممالك شرقى آسيا و نواحى غربى اين قطعه بود و اين ارتباط كه حتى امروز نيز با وجود توسعهء وسايل نقليه و طرق ارتباطيه به صورت عهد مغول نيست منتج نتايج مهمى شد كه اهم آنها اختلاط دو تمدن قديم چينى و ايرانى بود و اين دو قوم كه هركدام داراى سابقهء تمدنى درخشانى بودند در سايهء دولت واحد مغول و رفتوآمد بممالك يكديگر و خلطه و آميزش با هم بسيارى از معلومات و معارف خود را به يكديگر منتقل كردند و دورهء نفوذ تمدن چينى در ايران و ساير ممالك اسلامى و بتوسط مسلمين در قطعهء اروپا و نفوذ تمدن ايرانى و اسلامى در چين شروع شد از آن جمله زبان فارسى در چين رواج گرفت و بسيارى از آداب ايرانى و معارف اسلامى بين مردم چين منتشر شد و در ايران و ممالك اسلامى نيز عدهاى از فضلا بآداب بودائى و زبان و خط چينى و مغولى و معلومات علماى آن نواحى آشنائى يافتند چنان كه خواجه نصير الدين طوسى در زيج مراغه از اطلاعات منجمين چينى استفاده كرده و مورخين ايرانى مثل خواجه رشيد الدين فضل اللّه و فخر بناكتى و حمد اللّه مستوفى از علما و امراى چينى و مغول و اويغور كه در دربار ايلخانان مقيم بودند اخبار و اطلاعات بسيار نفيس اقتباس كردند و جماعتى نيز مستقيما به استفاده از كتب علمى و تاريخى چينى اشتغال ورزيدند و نفوذ مردم چين و مغول در مسألهاى كه بيش از همه ظاهر شده و دوام كلى پيدا كرده است در نقاشى و بعضى ديگر از شعب صنايع مستظرفه است كه در عهد استيلاى مغول بر ممالك غربى آسيا در اين نواحى رونق بسيار داشته است . نقاشى - به شرحى كه در ابتداى تاريخ مغول ديديم قوم ترك اويغور كه در قرن