عباس اقبال آشتيانى
527
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
شمس منشى كه در عهد خواجه غياث الدّين رشيدى و سلطان اويس بهادر خان ايلكانى ( 757 - 776 ) مىزيسته مؤلف لغتى است به فارسى باسم صحاح العجم كه آن را بنام خواجه غياث الدّين تأليف نموده و خواجه به او دستور داده بوده است كه كتابى در فن انشاء و قواعد و دستور كتابت بطبقات مختلفهء مردم تأليف كند ولى او در ايام وزارت كوتاه خواجه به انجام اين مأموريت توفيق نيافته ولى در سن پيرى و در ايام سلطنت سلطان اويس كتاب مزبور را تمام كرده و آن را دستور الكاتب فى تعيين المراتب ناميده است . معين الدين يزدى ( وفاتش در 789 ) - مولانا معين الدين معلم يزدى از علماى حديث و از فضلاى عهد امير مبارز الدين محمد و پسرش شاه شجاع است و امير مبارز الدين او را در سال 755 بتدريس در دار السيادهء ميبد تعيين نمود و او همواره در دولت اين پدر و پسر محترم بود و گاهى نيز به مأموريتهاى دولتى نامزد مىشد چنان كه در سال 760 بين شاه شجاع و برادرش شاه محمود واسطهء عقد صلح و عهدنامه بود . معين الدين يزدى مؤلف تاريخى است از سلسلهء آل مظفر باسم مواهب الهيّه و خود در مقدمهء آن مىگويد كه چون از ايام جوانى مشمول مراحم امير مبارز الدين محمد بوده براى اداى دين خود در صدد نوشتن شرح مآثر او برآمده و در سال 757 مقدارى از تاريخى را كه نوشته بوده نزديك اصفهان بر امير مبارز الدين و شاه شجاع خوانده و امير مظفرى او را باتمام كتاب تشويق نموده ولى پيش از آنكه كتاب به آخر برسد امير مبارز الدين فوت كرده و معين الدين كتاب را بنام شاه شجاع ساخته و ذيل وقايع راجع بآل مظفر را تا سال 766 يعنى يك سال بعد از فوت امير مبارز الدين آورده است . وفات معين الدين يزدى به سال 789 اتفاق افتاده . مواهب الهيه اگرچه از حيث اشتمال بر وقايع تاريخى ايام حكومت آل مظفر و احوال جنوب ايران در آن دوره از كتب نفيسه است اما بدبختانه از جهت انشاء يكى از متكلفترين كتب مصنوعهء فارسى است و مؤلف آن در آوردن عبارات مغلق و جمل مكرر و استعارات خنك بقدرى افراط كرده كه بيرون آوردن مطالب تاريخى از كتاب او كارى چندان آسان نيست و به همين جهت بوده است كه در سال