عباس اقبال آشتيانى
523
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
كتابى جمع آورده است در شرح حال مولوى رومى و پدر و استادان و دوستان و پسر و خلفاى او بنام مناقب العارفين كه آن را در سال 718 شروع كرده و تا بعد از سال 742 مشغول تأليف آن بوده و اين كتاب كه در ده فصل نگاشته شده بمناسبت بيان شرح حال مولانا جلال الدّين مولوى و خاندان و دوستان و دورهء حيات او و شرح مثنوى و خلفاى آن عارف بزرگ هم راجع به مولوى محتوى اطلاعات بسيار نفيس است و هم راجع بتاريخ ايامى كه افلاكى آن را مورد مطالعه قرار داده . حمد الله مستوفى ( وفاتش در حدود 750 ) - خواجه حمد اللّه بن تاج الدين ابى بكر مستوفى قزوينى از خاندان قديم مستوفيان قزوينى است كه نسب خود را به حرّ بن يزيد رياحى مىرساندند ولى از خيلى قديم در قزوين ساكن شده و قبول مشاغل ديوانى نموده بودند . از آن جمله جدّ دوم حمد اللّه يعنى امين الدين نصر مدّتى سمت استيفاى عراق را داشته و بعد از آن شغل كناره جسته و بزهد و عبادت پرداخته است و دو پسر عم حمد اللّه يعنى خواجه فخر الدين محمد و خواجه سعد الدين مظفر در عهد امير بوقا و برادرش امير آروق در ديوان عراق مقامات مهم داشتند « 1 » مخصوصا اين دو برادر از كسانى بودند كه در استيصال خاندان جوينى مىكوشيدند . خواجه شرف الدّين هارون پسر صاحبديوان در سال 685 امير آروق را بقتل خواجه سعد الدّين مظفر واداشت و سعد الدّين در بغداد بقتل رسيده جسد او را بقزوين حمل كردند . برادرش خواجه فخر الدّين امير آروق را در همان سال بقتل خواجه هارون واداشت و پسر صاحبديوان نيز در همان سال كشته شد . برادر حمد اللّه مستوفى يعنى خواجه فخر الدين احمد نيز از كتّاب و شعراى عهد اولجايتو و ابو سعيد بوده و در ديوان مشاغلى داشته است . حمد اللّه مستوفى كه در سال 680 در قزوين متولد شده از خواص و كتّاب زيردست خواجه رشيد الدين فضل اللّه بود و خواجه در سال 711 بعد از قتل سعد الدّين ساوجى صاحبديوان و مستقل شدن در كارها حكومت و استيفاى ابهر و زنجان و طارم را در عهدهء حمد اللّه گذاشت « 2 » و برادر ديگرش زين الدين محمد نيز در عهد آن خواجهء جليل نايب ديوان وزارت بود .
--> ( 1 ) - رجوع كنيد به صفحهء 232 - 233 از همين كتاب . ( 2 ) - ايضا صفحهء 320 .